X
تبلیغات
یورد....ائل شسون بغدادی

یورد....ائل شسون بغدادی

ساوا شهرينده دوغولوب، ياشاييب يارادان شاعيرلر

 مهندس اسدالله اميري

بوز آی ۲۴, ۱۳۸۶

گيريش:
ساوا شهرينده دوغولوب، ياشاييب يارادان شاعيرلردن، آز دا اولسا بيلگي‌لر وار. آنجاق بو بيلگي‌لر چوخ آز و بعضي خاص شاعيرلره محدودلاشميش‌دير. بو شاعيرلر عبارتدير: مرغئيلي حكيم تيليم خان، ميصيرقانلي اكبرخان رزّاقي، مرغئيلي توركمان محمود،سنگكلي عاشيق رضاعلي، مزلقانلي ميرزا داراب، مسلم آبادلي خاكي، مسلم آبادلي قدسي و اونلاري تانيتديران بؤيوك عاليم رحمتليك دوكتور علي كمالي. آمما ساوا شاعيرلري محدود آدلاردا و محدود چاغلاردا توكنمير. ساوا، تورك ادبياتي‌نين توكنمز خزينه سيدير. بو بؤلگه اسكي زامانلاردان توركلر يوردو اولدوغونا گؤره و توركلرين ادبيات، شعر، موسيقي‌يه علاقه‌لرينه گؤره ادبياتي و موسيقي‌سي ده بينالي و درين‌دير. بورادا تانينماميش چوخ شاعيرلر وار. دوكتور علي كمالي بير سيراسيني وارليق درگيسي ايله علم عالمينه تانيتديرميشدير و بونلارين زيروه سينده اولان حكيم تيليم خانا “بولوتدان چيخان آي” عنواني وئرميشدير. بو ادبيات اوز ايره‌لي گليشينده ايندي ده چوخ شاعيرلري ياشاتماقدادير. بو چاغداش (معاصر) شاعيرلر ايچينده بو آدلاري گؤرمك اولار: كردرلي براتعلي فتح اللهي، مرغئيلي علي سيفي، بويون‌زهرالي درويش بهروان، قاراقانلي علي رحمتي، آغداشلي ميرزا صفرعلي غيبي و . . . .
بيز ايندي باشقا بير ساوالي چاغداش شاعيري تانيتديريب و ايكي شعريني سوناجاييق.

«آدي حيدر اولان حيّه در گرك» (حكيم تيليم خان)

حیدر خادملو

آدي “حيدر”، سوي آدي “خادملو” و لقبي “حيدر آقا” اولان شاعيريميز ۱۳۳۸ گونش ايلينده “ساوا” شهرينين “نووراران”(نوبران) بخشي‌نين “مرغئي” كندينده دونيايا گوز آچدي. آتاسي‌نين آدي” عزيز” دير. ۹ ياشيندا شعرله تانيش اولوب و يازيب اوخوماغي اؤيرنندن سونرا مدرسه‌ده درس وئريلن كيتابلاردان باشقا اؤز علاقه‌سي اولان كيتابلاري تاپيب اوخودو: قومرو (قمري) كيتابي، دخيل كيتابي، مراغه‌لي كريمي(طنز)، كوراوغلو، اصلي كرم، شاه ايسماييل، حكيم تيليم خان باياضلاري، توركمان محمود، عاشيق رضعلي و . . . . سونرالار توركمان محمودون نوه سي اولان احمد آقا محمودي ايله تانيش اولوب و اوندان تيليم خان خزينه‌سينه ال تاپيب. تورك ادبياتي‌نين بير قانادي اولان عاشيق‌لار دا اونا درين تاثير بوراخيبلار او جومله دن: مرغئيلي عاشيق بئيرام، سنگكلي عاشيق محمد حسن، عاشيق علسگر(مشهور عاشيق علسگر يوخ)، همدانلي عاشيق حيدر، عاشيق مسيح الله رضايي، عاشيق گونش(علي رمضاني)، عاشيق تقي محيط، عاشيق حسين علي حسيني و . . . . حكيم تيليم خاندان و بير آزدا توركمان محموددان الهام آلاراق ۲۰ ياشدا شعر دئمه‌يه باشلاميش و ايندي ۴۰۰-۵۰۰ عنوان توركجه شعري وار. بوتون شعرليني آنا ديلينده يازان شاعير، تورك شعري‌نين مختلف اؤلچولرينده او جومله‌دن: قوشما، گارايلي، باياتي و چئشيتلي قونولاردا و ساحه‌لرده او جومله دن: مذهبي، عرفاني و گؤزَللَمه و . . . شعرلري وار. حكيم تيليم خانا اولان ارادتيني بئله دئيير: تيليم خان حقدن الهام آليب حقيقته چاتميشدي،كلمه‌ني درك ائتميشدي، پرده‌دن کئچميشدي. و مهري خانيما گؤره بئله دئيير: تيليم خان مهري‌ده حقيقتي گؤروردو، تيليم خان اؤز زمانيندان قاباق ايميش. و حكيم تيليم خانين مرغئي كندينه تاثيريني بئله بيان ائدير: بو كندلي‌لر هر ايشلرينده تيليم‌خان سؤزلريني ييرلارديلار و ييرلاييرلار، عاشيق اولاندا تيليمين گؤزللمه‌لريندن، ايشده يورولاندا تيليمين يورولماغا مربوط اولان شعريندن، مجليس‌لرده و هر مناسبته گؤره تيليم خاني خاطيرلاييرلار.
حيدر خادملودان ايكي شعر:

بيرينجي شعر

آل-عبانين نوروندان
يئر و گؤكلر يارانيبدير
مظلوم حسينين قانيندان
يئر و گؤكلر بويانيبدير

خلق اولماميش آدم حوا
بهشته سالماميش ماوا
يارانيب فاطمه زهرا
تخت اوستونده دايانيبدير

قولاغيندا جوت گوشوارا
اوتوروبدور بير ماه پارا
آدم باخيبدير اونلارا
اؤز اؤزوندن اوتانيبدير

بيري قيرميز بيري ياشيل
ياتميسان يوخودان آشيل
حسن حسين دور آگاه اول
قولاغيندان ساللانيبدير

حيدر اولار سيزه نوكر
يولويوزدا جفا چكر
گوزلريندن قان ياش توكر
ايلقاريندا دايانيبدير

ايکينجي شعر

(بو شعرده يئرل ديلين اؤزل‌ليکلرينه ال آپارماميشيق)

دونيا سنيي الييدن من
دادلارام جانا گلميشم
ايشلريي يارومچولوقدور
والله امانا گلميشم

هئچ بير ايشيي وئرمه‌ي باشا
آرزولارو چاللاي داشا
قوي من اؤلوم، سن تك ياشا
بورا اؤلماغا گلميشم

موولام سني طلاق ائتدي
آتدي سني دوز يول گئتدي
قويوبن فردوسه گئتدي
اورا گئدماغا گلميشم

سني امتحان ائتديلر
انبيالار ترك ائتديلر
قوجاغويدا بركيتديلر
من بركينماغا گلميشم

سني دييه‌نلر ناداندور
بوراخ مني سن، اماندور
بورا حيدره زينداندور
آزاد اولماغا گلميشم
*****

http://www.hbayat.azerblog.com/1386_12_24_Say=450.ay

+ نوشته شده در ۲۷/۱۲/۱۳۸۶ساعت ۱۴:۳۷ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

قراقویونلولار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 

قراقویونلو واژه‌ای ترکی و به معنی صاحبان گوسفندهای سیاه است. این واژه بسته به لهجه محلی گوینده، قره قویونلو هم تلفظ و نوشته می‌شود..نام قراقویونلو ها اولین بار در تاریخ در دوره قبل از سلسله صفویه مطرح گردیده است. قراقویونلو‌ها که ترکمن بودند ابتدا دست نشاندگان سلسله مغولی جلایری‌ها در تبریز و بغداد بودند. اما در سال ۱۳۷۵ (میلادی) قرا یوسف رهبر قراقویونلوها در پی شورشی بر علیه جلایری‌ها استقلال خود را از جلایری‌ها اعلام کرد و کنترل آذربایجان، موصول و بغداد را بدست گرفت. تیموریان در حوالی ۱۴۰۰ قرا یوسف را شکست داده و قرایوسف به مصر متواری شد. وی پس از مدتی و در ۱۴۰۶ با کمک حاکمان وقت مصر، مملوک‌ها، دوباره کنترل تبریز را بدست آورد.دولت شیعی قراقویونلو در بخش مهمی از سرزمين ايران شامل خوزستان ، کرمان ، فارس و هرات حضور داشت واپسین فرمانروای قره‌قویونلو جهانشاه قراقویونلو نام داشت که اوزن حسن از دودمان آق‌قویونلو او را شکست داد و وی را به همراه پسرش کشت.مسجد کبود در تبریز از بناهای ساخته شده در دوران قرافویونلوها می‌باشد.در حال حاضر تیره هائی به همان اسم در میان بازماندگان ایلات شاهسون در استان مرکزی و قشقائیها در حوالی استان فارس وجود دارند. (بطور مثال ناصر خان قشقائی از تیره قراقویونلو بوده است.) فرافویونلوهای ساوه از طایفه ایل بغدادی میباشند و گفته می‌شود که در زمان نادرشاه به ایران انتقال داده شده اند. منبع یا منابعی که ارتباط این اقوام و گروهها را به قراقویونلوهای دوره قبل از صفویه ذکر کرده باشد در دسترس نیست. امااین فرضیه خیلی دور از حقیقت نیست. علی الخصوص که قراقویونلو ها مدتی حاکمان بغداد نیز بوده اند.

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88

 

+ نوشته شده در ۴/۱۲/۱۳۸۶ساعت ۱۴:۱۱ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

قارا چادیرلاریمیزهاسینا بنزریدی

سیاه چادر مسکن متحرک و سنتی عشایر کوچ رو است. گروهی از عشایر در سردسیر و گاهی در گرمسیر در سیاه چادر سکونت دارند.. سیاه چادر از موی بز توسط زنان بافته می شود و توسط قطعات چوبی پایه و میخ و بند و خلال روی سطح زمین برپا می شود. نمای ظاهری سیاه چادر قشقایی از بیرون شبیه به مکعب مستطیل و مانند ساختمان بام مسطح است. تمام افراد خانواده زیر سیاه چادر زندگی می کنند.


سیاه چادسیاه چادرر
سیاه چادر
سیاه چادر

سیاه چاسیاه چادردر
سیاه چادر
سیاه چادر
سیاه چادر
سیاه چادر
سیاه چادر
سیاه چادر
سیاه چادر
سیاه چادر
حصیر
حصیر
زندگی روزانه
زندگی روزانه

(http://www.chnphoto.ir/gallery.php?lang=fa&gallery_uid=95)

آلاچيق هاي شاهسونان دشت مغان تحت تأثير شرايط اكولوژيك، نمونه ساده تر شده آلاچيق هاي ترك هاي آسياي مركزي به شمار مي روند. اما، شاهسون هاي بغدادي نيز، كه ابتدا به نواحي بغداد كوچ داده شده و مجدداً به ايران گسيل داده شدند و در اطراف ساوه مستقر گرديدند، اين بار هم تحت تأثير عوامل اكولوژيك (آب و هواي نيمه بياباني و بياباني و آفتاب سوزان) و شايد هم به واسطه عوامل اجتماعي (فرهنگ پذيري از عشاير و قبايل عرب) داراي سياه چادرهايي هستند كه نمونه آنها در طوايف كوچروي شاهسون بغدادي در اطراف ساوه ديده شد. اين چادرها به صورت مكعب مستطيل هستند كه بدنه آنها از بافت هاي پنبه اي پوشيده مي شود و در وسط چادر نيز تيرهايي قرار مي دهند كه روي آنها چوب اي افقي مي گذارند و تمام سقف را با بافتي از موي بز مي پوشانند.   (http://www.sarabmuseum.com/links/nomades-home.html )

من قارا چادیرلاریمیزدان چوخ ایشیدیمم وچوخ گوینوم ایستر بیر بوتون سوز،شسون بغدادینین قارا چادیرلارینان وبلاگیمدا قویام تا ال طایفامین تهراننا بویوگ اولان اوشاخلاری اوخویالا.گلین اوزوموزون قارا چادیرلاردان یازاخ!

+ نوشته شده در ۴/۱۲/۱۳۸۶ساعت ۱۰:۳۷ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

پنجره ای به باغ گل یا زبان ایل

واژه های خاص درزبان ایلات شاهسون بغدادی-2

در پست قبلی تعدادی ازتک واژه های گویش شاهسونان بغدادی را دروب یورد آوردم.اینک

چند عبارت کوتاه رااز محاورات ایل برایتان باز گو میکنم.انتظار دارم اگر ازبروبچ ایل کسی

آنها را می خواند،نقدش کند وبرما منت بگذارد.

 

 

2-عبارات :

 

آت اوینادان =اسب سوار،اسب گردان

کوپک گونونه دوشوب = به روز سگ گرفتار شده است

آیما قوردو = از گرگ یاد نکن،قسمتی از ضرب المثل:آیما قوردو،قاپیدا دوردو

آل ویرمیش = آل  موجود خیالی که زائو را سر زا میبرد.زائوی آل زده را آل ویرمیش گویند.

الی آچیق = گشاده دست،لارژ

الی یومولو=خسیس،درفارسی چشم تنگ را گویند(چشم تنگ مرد دنیادار را یاقناعت پر.....)

اوزونن اولچر= منم منم میکند،از خودش خالی می بندد.

اولچمه میش بیچدی=اندازه نگرفته برید،بی معیار کارمی کند.

کوپک قیچیننان تیکن چیخاردماخ=از پای سگ خار درآوردن،منظورتمثیل کار سخت است.

پیششیگ اویونوچیخاردما=بازی ی گربه در نیاور!

بورون قولاخ ایله مگ =مثله کردن

دیوه یوکو =بارشتر

چغل بایرامی =عید شغال

اششگ اولومو=مردن خر

هوروشون بیلمین کوپک = سگی که وقت پارس کردن خود رانمیداند یانمی شناسد.

ساتین آللی =خریداری کرد

قورونماخ =پرهیز واجتناب کردن،دوری کردن،حساسیت ووسواس داشتن به چیزی

ایی نه ینن ته وه نه = سوزن وجوالدوز

اولوسو اولن آوینیب،خیرات ییین اوزون اولورر =صاحب مرده آرام شده،خیرات خوردرحال خودکشی است.

ییرتیخ بورگ =کلاه پاره

باشی دییب الحد داشینا = سرش به سنگ (قبر)خورده است.منظورعبرت گرفتن است.

باشی لشینه آغیرلیق ایلر= سرش به تنش سنگینی میکند

بیللیرکی خارمانی بیییل ساویرر =خرمن پارسال را امسال باد می دهد.

بوغوم بوغوم =گره گره،بوغازینین یدی بوغومو وار(گلویش هفت گره یابند دارد)

گوزسوز الینه، بید دوشوب = شپش بیچاره گیر نابینا افتاده است.منظور:نه میکشد نه رها میکند

بیر ده،بیر اشید = یکی بگو،یکی بشنو

آیرانیی ایچ،داوامیز داوا =دوغت را بخور دعوامان سرجایش

اورگییدکی اورگییده =آنچه در دل داری در دلت حفظ کن،دردل نهفته ات را بروز مده

ان ساوییر = ازاسب پیاده شو بعد صحبت کن،از موضع بالا صحبت نکن

دویوینن یاغ گرگ = برنج وروغن لازم دارد

عا ق لی توپ پوقونادی = عقلش در قوزک پایش است

داش آت قولوی آچیلسین =سنگ  بیانداز تا از کت وکول بیافتی

سامان آلتیننان سو ویرن =آب زیر کاه

سامانیخ = کاهدان

سوز، سوزو گتیرر= حرف ،حرف را میاورد.

قولتوقونا قارپیز وریبله =زیر بغلش هندوانه داده اند.منظور بادش کرده اند،اورا برانگیخته اند.

ننه سینه باخ قیزین آل = به مادر نگاه کن دخترش را بگیر

گلینیم سن اشید =عروسم تو بشنو

قوردان قاچان غول گیررینه دوشوب =کسیکه از گرگ فرار میکرد به گیر غول بیابانی افتاده است.

گلنه یوللاشدی گیدنه قارداش = رفیق آینده وبرادررونده است.

گللی قاشین قییره = آمد ابرویش را درست کند

گوزوم سو ایچمر = چشمم آب نمی خورد

گوزونو یوموب ،آغزینی آچیدی = چشمش را بسته دهانش را باز کرده(بی چشم وروئی میکند)

هاردان ویریب هاردان سسلنر= از کجا میزند واز کجا صدایش در می آید!

کور اوللو ،کوراوغلو اولمادی = کور شد وکور اوغلونشد(کوراوغلوپهلوان حماسی ترک که با پاشاهای عثمانی میجنگید)

یاخچیلیق ایتمز=خوبی گم نمیشود

یاخچی یامان بیلمر=خوب وبد را تشخیص نمی دهد

الینین ساق سولونو تانیمر=چپ وراست دستش را تشخیص نمیدهد

یاغیی سورت اوز یاریغیا =روغن ومرحم ات رابه چاک ها وشکاف های بدن خودت بمال

آغزیننان ییکه یر=گنده تر از دهانش می خورد.

اوز باشینا کول الر =به سر خودش خاکستر الک میکند

                                                                     ادامه دارد......

+ نوشته شده در ۲۱/۱۱/۱۳۸۶ساعت ۱۳:۳۹ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(1)

پنجره ای به باغ گل یا زبان ایل.....

واژه های خاص درزبان ایلات شاهسون بغدادی -۱

هرملتی، باهرزبانی که سخن میگوید، درداخل زبان خویش، نیم زبان هائی یا گویش های خاصی دارد که همراه لهجه آن ملت، ویژگی یاشناسه زبان وادبیات بشمار رفته وموجب شناسائی آن زبان از سایر زبانهای هم محیطش میشود.ماهم واژه ها وتکیه کلام ها واصطلاحات خاصی داریم که حتی از بقیه ترک زبانان مقیم ایران یا خارج از ایران تفاوت دارد.دراینجا :واژه ها،عبارات،مثل هاو....خاص چندی را که درمحاورات شاهسون ها آمده ومیاید.برای بازدید کنندگان وبلاگ یورد آورده ام  :

1-واژه ها:

 

گیژگالاو=منگ وگیج،منتر،منگول وواله

له له وین=بدرد نخور،ولگرد،سربه هوا

یورد=محل استقرار ایل درییلاق وقشلاق،وطن بمفهوم زادگاه فرد ایلیاتی

خیزان=اطفال وکودکان خرد

قاویرقا=گندم بوداده

قاویرما=گوشت گوسفند یا بز که در داخل چربی خود حیوان سرخ وبرشته شده ودر داخل شکمبه پاک وتمیز شده حیوان ریخته ومنجمد کرده اند تا بعدها بمصرف برسد.

نوچو=چرا

تاری=خدا

قوزآغاجی=درخت گردو

کوپک=سگ

مورتا=تخم مرغ

قارینچا=مورچه

ایپگ=ابریشم

اوشاخ=بچه

کپنگ=پالتوگونه ای نمدین که چوپانها درهوای سرد به بر میکنند

کریگ=جلیقه گونه ای که چوپانها می پوشند

داوار=گوسفند

گچی=بز

اوغلاخ=بزغاله

قوزو=بره

قرنه=مادر بزرگ

دده=پدر

ننه=مادر

قاراقوش=عقاب

طرلان=باز

قجیر=لاشخور

داوشان=خرگوش

تولکو=روباه

چغل=شغال

قیسیرگچی=بزی که نر ندیده

سقل=ریش

یاد=غریبه

قوشا=جفت

یوخسول=فقیر،ندار

وارلی=ثروتمند،دارا

آداخلی=نامزد

قلباخ=دستبند

بویماخ=گردنبند

هاچا=دوشاخه

ساچ =گیسو

                                                           ادامه دارد............

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در ۱۶/۱۱/۱۳۸۶ساعت ۱۵:۴۹ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(1)

شسون سیون شاعیر:تیلیم خان

تاريخي تحقيقلر حكيم تيليم‌خانين شعرلرينده
ساوه و قره‌قان توٍركلري‌نين گؤركملي شاعير اوْغلو« توٍركمن تيليم‌خان» مركزي ايران توٍركلري‌نين بؤيوك اوْولادلاريندان بيري و ادبيات خاديمي، خالق شاعيري، ائل- اوْبا نماينده‌سي و آغ‌ساققالي اوْلموشدور. « توٍركمن، اوْغوز طايفالاري‌نين بير قوْلو اوْلوب، اوْرتا آسيادان غربه دوْغرو مهاجرت ائديب، ايران- توٍركيه- قوزئي عراق- آراز چايي‌نين اطرافيندا، حتتا قيبريس آداسيندا مسكن سالميشلار و ايراندا اوْنلار ايسه ايران توٍركلري تاماميله قوْووشوب- بيرله‌شيب، وحدتده ياراتميشلار». بو دوركي، بيز تيليمخاني عموميّتله ايران توٍركلرينين بؤيوك شاعيري تانييب و تانيتديرماق ايسته‌ييريك.
تيليمخان مركزي ايرانين، ساوه شهر اطرافي، مزلقان ماحالي‌نين مرغئي كندينده، تيمورخان آدلي بير كيشي‌نين نسليندن دوٍنيايا گليب، اوزون سوٍرن كدرلي- ماجرالي- ثمره‌لي و ياراديجي بير عؤموردن سوْنرا نهايت ۱۲۴۶- نجي هجري قمري ايلينده دوْغولدوغو كندده دوٍنيادان كؤچوب و مزاري دا مرغئي كندينده‌دير. يازيلانلارا گؤره دوْغوم ايلي ۱۱۷۳ و اؤلوم ايلي‌ده ۱۲۴۶ ه. ق اوْلاندا تيلمخانين عؤمرو ۷۳ ايله ياخين اوْلور، آمما بير شعرينده اؤز ياشيني بئله يازير:
پشت پاني ووردوم، گزديم جهاني بيلمه‌ديم قدريني، بو جانا حئييف
گؤر اليم اوٍزموٍشم اهل جهاندان يئتيشديرديم ياشي دوْخسانا حئييف(۱۱۷)
بئله اوْلورسا، تيليمخانين دوْغوم ايلي ۱۱۵۶ ه- ق، اوْلار. هر حالدا انشأالله گله‌جكده بو تاريخلرين اوٍستونده ايشله‌نيله و تيليمخانين ياشاييشيندا درين تحقيقلر آپاريلا.

تيليم‌خان، اؤز ائلي، اوْباسي و يوردو باره ده سؤيلويور:
اؤلكه‌ميز« ايراق»دير، شهريميز ساوا مزلقان چاييندان گؤتوردوم هاوا
عاشيقــلار دردينــه ائيلــرم داوا من طبيبم، هيندوستاندان گليرم.
بيلنلر بيلسينلر، من« تيليم‌خان» ام بيلمه‌ينلر بيلسين، گوْهـرم، كانام
مرغئي ساكيني، اصلي توٍركمــانام گزه- گزه، بو جهــاندان گليــرم. (۱۲۴)
و يا خود آيري بير اوستادنامه‌سينده يازير:
«توٍركمن تيليم» چكمه بو جهان غمين دوٍنيادا قالان يوْخ، گئدرلر هامي.(كماليدن)

آيري بيرقيفيل‌بندينده يازير:
«توٍركمان تيليم» دئيير، بير جؤلگه- بير داغ بيـر‌قارا، بيـر ياشيل، بيـرآبي، بيـر‌آغ
اوْ نـه شئيدي، اوْد ‌گؤرمه‌ميش اوْلدو داغ بير‌دينمك، دينمه‌مك، بيريسي نه‌دير؟.(۱۵۸)

شاعيرين معاصير قلمداشلاريندان دا اوْنون«توٍركمن تيليم» اوْلدوغونو قلمه آليب، اوْنونلا مكتوبلاشيبلار، اوْ جوٍمله‌دن تيليمخانين قيفيل‌بندلريني آچانلاردان بيريسي جعفر بيات آدلي بير شاعير اوْنا يازير:
مندن سلام اوْلسون «توٍركمن تيليمه» حقّ و شريعتدن گل خبر وئريم. :(كمالي)
تيليم‌خان، بير ذيكرييه شعرينده يازير:
هوشوم يوْخ مست و حئيرانام شاه- مــردانـا قوربـانـام
تيليمخان اصلي توٍركمـانام حق گوٍناهدان ائيله‌سين بوْش. (۷۷)
آيري يئرده يازير:
دوٍنيادا چوْخ گئين آل و قيرميزي آخيردا آپارار بئش آرشين بئزي
توٍركمن تيليمخانين گوْهردي سؤزو زمانه دوْلانيب خـريـداري يوْخ. (۸۸)

تيليمخان ۶۰ ياشيندا و ۱۹۶ ايل بوندان قاباق، بير باهاليق و بوغدانين آز اوْلماسينا اشاره ائده‌رك يازير:
سنه،( مين ايكي يوٍز اوْتوز ايكي)‌ده جميع موٍفليسلري زار ائتدين بوغدا
چوْخ جوانلار جرس يوْلون گؤزلردي كروانلار گلينجه قيرديردين بوغدا. (۷۹ )
« ۱۹۶ ايل قاباق»، (۱۹۶= ۱۲۳۲ – ۱۴۲۸)
يئنه بير طبيعي حادثه‌نين تاريخينه اشاره ائدرك، ۱۹۱ ايل بوندان قاباق و تيليمخانين ۶۵ ياشلاريندا، بير ايل ائله سوْيوق اوْلور‌‌كي، چوْخ آداملار سوْيوخدان قيريليرلار.
سنه مين ايكي يوٍز اوْتوز يئـددي‌ده قار حدديندن آشدي سخت اوْلدو قيشي
يوْللار مسدود اوْلدو، گيرد ده باغلاندي بوْران شديد اوْلدو، اؤلدو چوْخ كيشي.
گديكلر باغلاندي كمانا كوٍت- كوٍت تيليم گؤرمه‌ميشدي بئله قيش مظبوط
سيزدهيم‌دن سوْرا، دئمه چيخدي جوٍت يايلاقلار گؤزلردي اللي- آلتميشي. (۱۶۴)
«۱۹۱ ايل قاباق»، (۱۹۱ = ۱۲۳۷ – ۱۴۲۸)
تيليم‌خان بير تاريخي مسأله‌ و احوالاتين نظمه‌چكمه‌سينه، اؤز آدينا و دوْغوم يئرينه اشاره ائدير: (قيرخ ايكي ياشيندا). ۴۲= ۱۱۷۳ – ۱۲۱۵ ه . ق.
تيليم‌خان ساكن«مرغئي» ايميش قافله پس و پيش، پي در پي ايميش
تـاريـخ «۱۲۱۵» ده ايـميش تـاريـخـدن شمّه‌اي بيـان ائيله‌دي.(كمالي)
گؤرونوركي‌، بو شعري اؤلوموندن« ۳۱» ايل قاباق يازيبدير و اوْ زماندا دا تيليمخان گؤركملي شاعير ايميش، بلكه ده مهري خانيمين شيرازا سفر ائدن تاريخي اوْلموش اوْلا.
تيليم‌خان مهري خانمين داليسيجا، شيرازا گئدير و اوْرادا بو شعري يازير:
طاووس كيمي آچيب چتري قيزيل گوٍل تك گلير عطري
تيليم‌خان، مهـري‌دن اؤتري مـن غـريب ائللـره دوٍشدوم.(۱۹۱)
تيليم‌خان كدرلي بير عؤمور سوٍرموش، اؤز ديلگينه نائل اوْلا بيلمه‌ميش، اؤزوده بونا اعتراف ائديبدير:
اوّل عؤمرومدن خوْش گوٍن گؤرمه‌ديم دوٍنيا گوٍلزاريندان بير گوٍل درمه‌ديم
خوبـلار‌ايلن اوْتـوروبـان، دورمـاديم بـو گئنليكده دوٍنيـا، دار اوْلوب منه. (۱۴۸)
تيليم‌خان، محمد رضاخان توٍركمانين قيزي( اؤز عمقيزيسي) مهري خانيما وورولموش و بوٍتون حياتي بوْيو ناكام عشق، ناموفق محبّت، اوْنون شاعير وجودونا اوْد ووروب، آلوولانديرميشدير، اوْنا گؤره تيليم‌خان بوٍتون عؤمرونو معشوقه‌سينه قوربان وئرميشدير.
بعضي يازيچيلارين يازيلاريندا بئله گؤرونوركي، گويا« مهري‌خانم تيليمخانا بي‌وفا چيخميش و هر زامان مهري‌خانيما ياخينلاشاندا، مهري‌دن نامهربانليق گؤرموش و اوْ سببه اؤزونو ناكام، قارا‌بخت و قارا‌گوٍن سانارميش». آمما منيم نظريمه و عاشيقلاردان (عاشيق اسماعيل شاهمرادي) ائشيتديگيملره و اوْخودوغوملارا داياناراق، مهري‌نين صفي‌الله‌خانا گئتمه‌سي، مهري‌نين اؤزوندن آسيلي اوْلماياراق، تيليمخان توْي پولو قازانماغا غربت ولايتلره گئدندن سوْنرا، مهري‌نين قارداشلاري زوْرلا مهري‌خانيمي شيرازين حؤكمداري و حاكيمي صفي‌الله‌خانا وئريرلر. صفي‌الله‌خان مهريني شيرازا آپارير، اوْرادا هم حاكيم و زوْرو چوْخ‌ايدي، هم مهري اوْنون كبينلي حيات يوْلداشي(خانيمي) اوْلموشدور، اگر مهري تيليم‌خانلا گلسه‌ايدي، اوْندا خيانتكار اوْلاردي، و هم صفي‌الله‌خاندان ايكي اوْغلو وارايميش و اوْ اوشاقلاري آتا بيلمزدي، آنجاق اوْلمويان بير ايش اوْلموشدور.(اصلي- كرم، شيرين فرهاد و شهريارين ثريّاسي‌كيمي).
يامان چاغدا آچيب گوٍللر اوْخوماز شيدا بوٍلبوللر
تيليم‌خان بـاشينا كوٍللر مهري گئتدي دالا گلمز. (۱۸۵)
هر حالدا مهري خانيمي شيرازا آپاراندان سوْنرا تيليم‌خان شيرازدا مهري‌خانمين سراي‌نين ياخينليغيندا بير دكان توتور و ۱۱ ايل نجّارليق ائديركي، بلكه مهري‌خانيم بورادان كئچنده گؤرسون. :
چكيلن چاديردي، قورولان ائيـوان حق اؤزو ائيله‌سين عدل‌ايله ديوان
اوْن بير ايل يار قاپيسيندا نيگهبان آغا- نؤكر، دؤولت نه‌دي، مال نه‌دي.(۱۵۷)
و يا خود:
اوْوچو گرك اوْو آرديجا گئتمه‌سين هر شيكارا گوٍلله‌سيني آتماسين
بيـر ايگيدكي، سئوديگينه چاتماسين هـر باخاندا جيگريندن قان گئـدر.
ايلاهي‌دن، دگـدي منه اوْخ ايندي طبيبيم‌سن، درده درمان ياخ ايندي
تيليم دئيير، آغلار گؤزوم، باخ ايندي مهــريم گلر، بوردان خرامان گئدر.(۹۱)
لاكين مهري‌نين يئرينه، اوشاقلارين گؤرور و نئچه ايل اوْ اوشاقلاري، اؤز اوشاقلاري‌كيمي نازلايير و مهري‌‌نين عطريني اوْنلاردان آلير. بير گوٍن مهري‌خانيم اوشاقلارين آرخاسيجا گلير گؤرور، اوشاقلار تيليمخانين يانيندا و اوْنونلا دوْست اوْلوبلار، آنجاق تيليم‌خانا نصيحت ائديركي، ايش- ايشدن كئچيب، اگر بيلسه‌لر، سني بورادا اؤلدوررلر، ياخشي‌سي بودوركي، سن بورادان گئده‌سن.
گؤيول نئجه تاب ائيله‌سين من ياردان آيريليم گئديم
اوْتـور دوْلانيــم بـاشيوا قوْل بوْينويا ساليم گئديم
تيليمم مـن شوم سيتـارا عشق الينـدن جيگر پارا
بيـر سؤزوم وار نازلي يارا خلوت اوْلماز، سؤيلوم گئديم.(۱۹۴)

بو زامان ياردان آيريلاندان سوْنرا، اؤز فغانيني بئله اظهار ائدير:
بوٍلبول تك افغان ائيلـرم من اوْ گؤزلردن آيريلديم
اؤلدورور بو غمـلـر مني اوْ ماه رخساردان آيريلديم.(۹۵)

اوْندان سوْنرا تيليم‌خان مرغئي‌يه قاييدير و اوزون مدت‌دن سوْنرا، مهري‌خانمين باجي‌سي مختومه خانيمي آلير. اوْندان‌دا اوٍچ اوْغلو و ايكي قيزي اوْلور، لاكين مهري‌نين محبتي مختومه‌ده اوْلمور، يا تيليمخان آختارديغيني مختومه‌ده تاپا بيلمير و سوْنرالار مختومه‌دن و اوشاقلاريندان اظهار گيلايه ائدير.
آي آغالار، سيزه تعريف ائيله‌ييـم سئوديگيم گئتميري سؤزومه منيم
اوْغلوم بئل گؤتوروب، قيزيم قازماني كـوٍلـو سوْوورورلار، گـؤزومه منيم.
تيليم دئيير چكديم يوْلوندا زحمت ذره‌جه گؤرمه‌ديم، مهــر و محبت
دوْغوب قازانـانين، روحونـا لعنت هميشه چيمخيرير اوٍزومه منيم(۱۳۱)
بير آيري شعرده يازير:
هرنه دئسه‌ي هئچ بير آلماز اؤزونه بيرام اوْلار سوٍرمه چكمز گؤزونه
اوٍچ هفته‌دن بير سو چالماز اوٍزونه اوْنون سيرّي عالملره فاش اوْلار
تيليم دئيير: بيلمز حرام- حلالي ساچلاري سيركه‌لي، توْزلو، بولالي
ديزي اَيــري، النگه‌بـاز، كوْلالي بوْينو قيسا، قارسيقلاري بوْش اوْلا.(۸۳)
بير آيري يئرده يازير:
تيليخان سؤزلرين دئسين سايينان گؤيول گل اوْتور- دور اؤز همتايينان
توٍكتدين عؤمرومو بير هر‌جايينان آديني چاغيرديم، اينسانا حئييف(۱۱۷)
تيليم‌خان بو وضع‌دن زارا گلير و يئنه ترك وطن اوْلماغا ماراغلانير و يازير:
توٍركمان تيليم، دؤزمه بئله دوروما وار؟، گئد‌گيلن ايستانبولا، اوروما
توْر قورموشدوم ترلان دوٍشه توْروما ترلان شيكاري دا سار اوْلوب منه.(۱۴۸)
اوْ زامان مرغئي‌ده ده ايندينين بعضي يازارلاري‌كيمي بئله دئييلرميش‌كي، مهري‌خانم بي‌وفا ايميش و تيليمخانين قرارينا وفادار قالماييب، عمي اوْغلوسونو بوراخيب و گؤزدن ساليبدير.! كيم نه بيلير، بلكه مهري ده تيليمخانين عسقينده و وصاليندا يانيرميش، بلكه‌ده تيليمخانين جانيني خطرده گؤرور و اوْنو قوْروماق اوٍچون، عشق اوْدونو جانينا آلير، اوْد توتوب يانير، آمما يازيب اظهار ائده بيلمير. هر حالدا تيليم‌خان عؤمرونون سوْن گوٍنلرينده ده مهري خانيما بيوفا دئمه‌يير و بو شعري سؤيله‌يير:
تيليمم لوٍطفوي وارمنه نؤكري‌يم دؤنه- دؤنه
وفاسيـز دئمه‌نم سنه اوٍستويه بو آدي قوْيمام.
دئييلنلره گؤره تيليمخانين عؤمرونون سوْنلاريندا، اري اؤلموش مهري‌خانيمين وصالينا يئتيشنه ياخين، جيسمي خسته‌لنير، اجل امان وئرمير و مهرينين وصالينا چاتا بيلمير. آمما مهري‌دن آيريلاندان (۳۰-۴۰ايل) عؤمرونون سوْن دقيقه‌لرينه قدر، اؤلوم ياتاغيندا دا مهرينين وصال حسرتينده اوْلموشدور و بو شعري يازير:
تيليم دئيير: مهري خانيم خوب داغيتديي خان- مانيم
جسديمدن چيخير جانيم چيخينجك يوْلون گؤزلـرم.(۱۸۸)
بؤيوك توٍركمن شاعيري مختومقلي فراغي و آذربايجانين اولو شاعيري، ملّا پناه واقف‌ين شعرلرينه نظيره يازاراق، مهري‌يه قوربان صداقا سؤيلويور و تيليم‌خان، اؤلوم ياتاغيندا اوْلاندا، مهري‌خانم اوْنون ملاقاتينا گئدير و بو گؤروشون نتيجه‌سي بو شعر اوْلور:
مشرّف بويوردون، تشريف گتيردين گلمزدين سن بيزه قوربان اوْلدوغوم
آز قاليب حسرتين آلا جانيـمي شوْقوم چكير سيزه قوربان اوْلدوغوم.
سني گؤرمم، جان قاييتماز ديزيمه عزرائيـل دا چنگك ساليـر گؤزومه
قاييت دالي، بير بـاخ منيم اوٍزومه دهنينده سؤزه، قوربان اوْلدوغوم
سن مني ائيله‌دين ائلدن- اولوسدان اؤلونجه چكمم ال، سن‌كيمي دوْسدان
سرانداز آلتيندان، جوٍت ممه‌ن اوٍسدن تيليمه بير بوسه، قوربان اوْلدوغوم.(۱۲۷)
تيليمخان عؤمرونون سوْن چاغلاريندا، اؤز گله‌جگيندن نيگران اوْلور و بو شعري يازير:
تيليم دئيير جانيم دوْستلارا فدا هئچ ايگيد دوٍشمه‌سين ائليندن جدا
سؤزلريم گوْهردير، قالار دوٍنيادا قوْرخورام گوْهريم آلان اوْلمويا،
واريي اوْلسا گليب يئييب ايچرلر يوْخون اوْلساي اطرافيندان كؤچرلر
قوْوم قارداش سني ائلدن سئچرلر قوْرخورام هيچ يادا سالان اوْلمويا.(۸۶)

ايندي تيليمخان گؤرسون‌كي مرغئي‌ليلر اوْنو يادان چيخارتماييبلار.

بو مقاله‌نين حسن ختامينا گؤره بو شعري ده ائشيدك:
گؤيول غرّا اوْلما دوٍنيا مالينا ياشيل تيرمه‌سينه، الوان شالينا
قاراقان گوٍونسين اؤز ماحالينا مرغئي‌ده شاعير تيليم‌خاني وار. (۵۴)
عبدالعلي مُجازي« آسلان» ۲۹/۴/۱۳۸۶
http://hbayat.azerblog.com/?p=264

+ نوشته شده در ۱۶/۱۱/۱۳۸۶ساعت ۱۱:۳۵ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

بیزه بنزرلر

بیزیم شسونلر دیلینده بو سوزلره یاویخ ماتالاردان چوخ وار. 

اونا گوره بو ماتالاری بوردا سیزه گتیردیم که اوخویوب،

اوز ماتالاریمیزینان توقوشدروب، تاپیشدیراق!

                      ******************

 آتالار سؤزو

آللاه داغینا باخار قار سالار: لا یکلف الله نفسا الا وسعها،
Allah dağına baxar qar salar
اؤرتولو بازار دوستلوغو پوزار
Örtülü bazar dosluöu pozar
ائرکه‌جده‌نده سوت ساغير
Erkəcdəndə süt sağır
ائرکه‌ک ائششه‌گ قودوخ دولانديرماز
Erkək eşşək qodux dolandırmaz
اؤزوندن ...ی قیل‌لییه دادانماییبسان
Özündən götü qilliyə dadanmayıbsan
اؤزگه تایاسیندا یومورتاییر
Özgə tayasında yumurtayır
اؤزگییه گلی آلا گؤزلی قلم قاش بیزه گلی دابانی جیریق دلیگی یاش
Özgiyə gəli ala gözli qələm qaş bizə gəli dabanı cırıq dəligi yaş
اؤزونه اوماج اووانمیر اؤزگییه اریشته کسیر
Özünə omac ovanmır özgiyə əriştə kəsir
ائششه‌گه دئديله‌ر دوغدون يوکون يونگول‌له‌شدي، دئدي: هاچان بير آزدا چوخالدي
Eşşəgə dedilər doğdun yükün yüngülləşdi,dedi: haçan bır azda çoxaldı
ائششه‌گه گوجو چاتمير پالاني سؤکور
Eşşəgə gücü çatmır palanı sökür
ائششه‌گيميز اؤلوب باشي قيزيلده‌ندي
Eşşəgimiz ölüb başı qizildan dir
ائششه‌ک آنقيرار ياز کئچه‌ر
Eşşək anqırar yaz keçər
ائششه‌ک ساتان کوششه‌ک آلا بيلمه ز
Eşşək satan küşşək ala bilməz
ائل گوجو؛ سئل گوجو
El gücü sel gücü
ائله قاچير آدام دئيير ناخيرچي الينده‌ن قودوخ قوتولوب
Elə qaçır adam deyir naxırçı əlindən qodux qutulub
اؤلو ائششه‌گ گزير نالين چکه
Ölü eşşək gəzir nalın çəkə
اؤلوسو اؤله‌ن اوووندو، شيوه‌نه گئده‌ن اووونمادي
Ölüsü ölən ovundu şivənə gedən ovunmadı
اؤکوزو جوته سوره‌رلر دییه‌ر آتا بابا پئشؤن
Öküzü cütə sürərlər diyərlər ata-baba peşön
آت آلماميش آخير چکير
At almamış axır çəkir
آت اولان گونو آت، آري اولان گونو آري
At olan günü at,arı olan günü arı
آت تؤیله میخین چیخارتسا بیر یئره وورسا ایکی اؤزونه وورار
At töylə mıxın çıxartsa bır yerə vursa iki özünə vurar
ات قوتولاندان سورا باتمان آلان چوخ اولار
Ət qutulandan sora batman alan çox olar
اتينن سوموگون آراسينا گيرمک اولماز
ətinən sümügün arasına gırmək olmaz
آتامين اؤلمه گيننه‌ن قورخميرام، قورخيرام عزرائيل قاپيمي تانييا
Atamın ölməgindən qorxmıram, qorxıram əzrayıl qapımı tanıya
آتدان دوشور؛ يهه‌رده‌ن دوشمور
Atdan düşür yəhərdən düşmür
آتی آغزینا گؤره ناللارلار: فارسجا دییه رلر”خلایق هر چه لایق”
Atı ağzına görə nallarlar
آج تويوق ياتار يوخودا داري گؤره‌ر
Ac toyuq yatar yuxuda darı görər
آج قورد تکین گؤزـ گؤزه دوروبلار
Ac qurd təkin göz-gözə durublar
آچیق... ؤتون قانلی‌سی‌دیر
Açıq götün qanlısı dir
آدام باشينا کول اله‌سه‌ده اوجا يئرده‌ن الييه
Adam başına kül ələsədə uca yerdən əliyə
آدام دئيير ائششه‌گين قولاغينا ياسين اوخويورسان
Adam deyir eşşək qulağına yasın oxuyursan
آدام کي سووو کوزه‌ده گؤردي، گونو باجادا هئچ ايش اوسته گئدمه‌ز
Adam kı suvu küzədə gördi, günü bacada heç iş ustə gedməz
آدون ندي رشيد آغير دئ، آغير ائشيد
Adun nədi rəşid, ağır de ağır eşid
ارخ ايشته‌مه‌ميش سو بوشلاسون داغيلار گئدر
ərx iştəməmiş su boşlason dağılar gedər
آرواد وار آرپا اونوننان آش ائله‌ر، آرواددا وار کرتيک باشين ياش ائله‌ر
Arvad var arpa unundan aş elər, arvad da var kərtik başın yaş elər
آز دانيش ناز دانيش
Az daniş naz daniş
آسلانين ائرکه‌ک ديشي سي اولماز
Aslanin erkək dişi si olmaz
آغ اولسون، داغ اولسون
Ağ olsun dağ olsun
آغاج بار گتديکجه باش ايه‌ر
Ağac bar gətdikcə baş əyər
آغاجي ايچيندن قورد يئيه‌ر
Ağacı içindən qurd yiyər
آغاجين بارين يئييب قابيغين سويمازلار
Ağacın barın yeyib qabığın soymazlar
آغريمييه ن باشا سققيز ياپيشديرمازلار
Ağrimiyən(?) başa səqqiz yapışdırmazlar
آغريمييه‌ن باشا دسمال باغلامازلار
Ağrimiyən(?) başa dəsmal bağlamazlar
آغرييان ديشي چکه للـه‌ر
Ağrıyan dişi çəkəllər
آغزووو ووردون حاراما؛ چومچه‌ني توت قالاما
Ağzuvu vurdun harama, çömçəni tut qalama
آغلاشماسین باشارمییان اؤلوسون گور با گور سالار
Ağlaşmasın başarmıyan ölüsün gor ba gor salar
آغيز دييه‌ر ...ؤت يييه‌ر
Ağız diyər göt yiyər
آغ ...ؤتونه‌ن قارا ...ؤت چایدان کئچه‌نده بیلینه‌ر
Ağ götünən qara göt çaydan keçəndə bilinər
ال الي يووار الده قاييديب اوزو يووار
Əl əli yuvar əldə qayıdıb üzü yuvar
آلتداکي قاییدیب اوسته کينين اوزونه توپورور
Altdakı qayıdıb üstə kinin üzünə tüpürür
آلچاقدا ياتاني سئل آپارار، اوجادا ياتاني يئل
Alçaq da yatanı sel aparar uca da yatanı yel
آللاه قازاناننان آلار وئره‌ر بئجه‌ره‌نه
Allah qazanannan alar verər becərənə
آللاه‌دان اوزولمييه‌نه اؤلوم يوخدور
Allahdan üzülmiyənə ölüm yoxdur
اللی شیشه‌کلی گئتدی اوش کئچی‌لی‌یه آیرانا
Əlli şişəkli getdi üş keçiliyə ayrana
الووو یو اوزووو گؤتور (والسلام)
Əluvu yu üzüvu götür
اوت اؤز کؤکونون اوسته بیته‌ر
Ot öz kökünun ustə bitər
اوت قيشه سامان قيرخ بئشه
Ot qişə saman qirx beşə
اوزده آشيغام دالدادا آغلييه‌ن
Üzdə aşığam daldada ağliyən
اوزون آدامين آغلي توپوغوندا اولار
Uzun adamin ağlı topuğunda olar
اوستو بزه‌ك ايچي تزه‌ك
Ustu bəzək içi təzək
اوشاق سيچدي بير يئره گلين ياخدي مين يئره
Uşaq siçdi bır yerə gəlin yaxdı mın yerə
اوغرو اؤزو ائو اولماز ائو صاحابين ائوليقده‌ن سالار
Oğru özü ev olmaz, ev sahabın evliğdən salar
اوغرو یادینا داش سالیب
Oğru yadına daş salmaq
اولوبدور ...ؤت ياراسي
Olubdur göt yarası
اوندان کور پيشيک ده خئيير گورمه ز
Ondan kor pişikdə xeyir görməz
ايت هوره‌ر کاروان کئچه‌ر
It hürər karvan keçər
ايتده‌نده بير تيکه چؤره‌ک بورجلودور(بورشلودور)
Itdəndə bır tikə çörək borcludur
ايتين قودوران يئرينه گئديب چيخيب
Itin quduran yerinə gedib çixib
ايتينه‌ن قورد دوزه ليشسه واي چوبانين حالينا
Itinən qurd düzəlişsə vay çobanın halına
ايتينه‌ن قوردونان يولداش اولوب
Itinən qurdunan yoldaş olub
ائششه‌ک آنقيرار ياز کئچه‌ر
Eşşək anqırar yaz keçər
ايگنه ايله گور ائشير
Ignə ilə gor eşir
ايلان يارپيزدان قاچار
Ilan yarpızdan qaçar
اينسانين اؤزون گؤرميش يا دا کر کثافه تين
Insanın özün görmış ya da kər kəsafətin
ایپ گله‌ر دوغاناغدان کئچه‌ر
Ip gələr doğanağdan keçər
ایتده‌ن قورخور اوغورلوغا گئده‌نمیر
Itdən qorxur oğurluğa gedənmir
ایتی قورتدان سئچمه‌ک اولمور
Iti qurtdan seçmək olmur
ایلان گؤروب عقره‌به پناه آپارماق
Ilan görüb əğərəbə pənah aparmaq
بئش بارماغين بئشيده بير اولماز
Beş barmağin beçidə bır olmaz
بئش میثقال پوخو یوخدور گئدیر شاه باغینا سیچمه‌غه
Beş mısqal poxu yoxdur gedir şah bağına siçməğə
باجاناق باجاناغی گؤره‌نده ...ؤتی گؤینه‌ر
Bacanaq bacanağı görəndə götı göynər
باشينا بير اويون گتدي کي توي دا اوستورانين باشينا گلمئييب
Başına bır oyun gətdi kı toy da osturanın başına gəlmeyib
باغا يول گئده‌نمير بيرينده بئلينه چاتير
Bağa yol gedənmir birində belinə çatır
باغدا اريک واريدي سلام عليک واريدي باغدان اريک قوتولدو سلام عليک قوتولدو
Bağda ərik varıdı səlam əlik varıdı; bağdan ərik qutuldu səlam əlik qutuldu
بالام بالامين بالاسي ياريسي بالامين پاراسي ياريسي ايلانين پاراسي
Balam balamın balası yarısı balamın parası yarısı ilanın parasi
بو يونون سحري ده وار
Bu günün səhəri də var
بوغاز باشا بلادي اولماسا کربلادي
Boğaz başa bəladı olmasa kərbəladı

بولاغ گره‌ک اؤزوننه‌ن بولاغ اولا سو تؤکمه غينه‌ن بولاغ اوماز
Bulaq gərək özünnən bulaq ola su tökməğinən bulaq olmaz
بير آتيم باريتي وار
Bir atım barıtı var
بير الينه‌ن مين قارپيز توتوب
Bir əlinən min qarpız tutub
بير باشي وار مين سئوداسي
Bir başı var min sevdasi
بير تيکه چوره‌گي اووسانايا دوشوب
Bir tikə çörəgi ovsanaya düşüb
بير کوتوگون اوستونده مينده‌نه شويور دوغرانار
Bir kötügün üstündə min dənə şüyür doğranar
بير کويشه‌نده ايکي دووشان ماييز دوشسه اوردا خئير - بره‌که‌ت قالماز
Bir köyşəndə iki dovşan mayız düşsə orda xeyr – bərəkət qalmaz
بيرليک هاردا ديرليک اوردا
Birlik harda dirlik orda
بیت‌ده جینده‌ده‌ن چیخه‌ر
Bit də cində dən çixər
بیر اولسون پیر اولسون
Bir olsun pir olsun
بیر باتمان دنه سینیب تزه دئییر اریک شورباسی دیر
Bir batman dənə sınıb təzə deyir ərik şorbası dir
بیر یووان گؤرسین بیر گؤتوره‌ن
Bir yuvan görsin bir götürən
پاي (اوجوز) اتين شورباسي اولماز
Pay (ücüz) ətin şorbası olmaz
پاي بؤله‌ن يا شوزومما اولار يا مغبون
Pay bölən ya şuzumma olar ya məğbün
پاييز اولاندا ائششه‌گي وئر ائششه‌گه يازدا ائششه‌گي ائششه‌گده‌ن آل
Payız olanda eşşəgi ver eşşəgə yazda eşşəgdən eşşəg al
پوخ يييه‌ن ايتين چومچه سي بئلينده اولار
Pox yiyən itin çömöəsi belində olar
پيچاق وورسون قاني چيخماز
Pıçaq vurson qanı çıxmaz
پيشيگه دئسون پوخون داوادي سيچه‌ر قويلار
Pişigə deson poxun davadı siçər quylar
پيشيگي دووارا قيسنه سون قاييدار اوزووو جيرار
Pişigi duvara qisnəson qayıdar uzuvu cırar
تاري وئره‌نين قاباغينا ال وئرمک اولماز، تاري آلانين قاباغين آلماق اولماز
Tarı verənin qabağına əl vermək olmaz tarı alanın qabağın almaq olmaz
تاري يازاني بنده پوزا بيلمه ز
Tarı yazanı bəndə poza bilməz
تانيش اتيمي يئسه ده سوموگومو توبرايا ييغه‌ر
Tanış ətimi yesə də sümügümü tobraya yiğər
تخت اوسته اوتوران بخت اوسته اوتورار
Təxt üstə outuran bəxt üstə oturar
تزه دئيير اريک شورباسي نين دنه‌سي وار
Təzə deyir ərik şorbasının dənəsi var
تولکو تولکويه بويوردي تولکوده قويروغونا
Tülkü tülküyə buyurdu tülküdə quyruğuna
تولکو سوواقلي باغا گيرمه ز
Tülkü suvaqlı bağa girməz
تولکويه دئديله‌ر هاني شاهيدون دئدي قويروغوم
Tülkü yə dedilər şahıdun dedi quyruğum
توي اولا توي بیي ائوده قالا
Toy ola toy bəyi evdə qala
توي اولا تويوقلار ائوده قالا
Toy ola toyuqlar evdə qala
توي گؤرمه ديک توي باجاسيندان باخديک کي
Toy görmədik toy bacasın dan baxdık kı
تويوق گئديب قازين يئريشين يئريسه جرجيگي جيريله‌ر
Toyuq gedib qaz yerişin yerisə cərcigi cırılər
تک الده‌ن سس چيخمه ز
Tək əldən səs çıxmaz
جان وئره‌ر مال وئرمه‌ز
Can verər mal verməz
جين آزيدي جينليکده‌ن بيريدي چيخدي کوللوکده‌ن
Cin azıdı cinlikdən biridə çıxdı küllükdən
چؤره‌ک اولماسادا ال چؤره‌گي اولار
Çörək olmasa da əl çörəgi olar
چادراسيزليقدان ائوده قالميشيميش
Çadrasızlıq dan evdə qalmışımış
چاغيريلان يئره ارينمه، چاغيرميييه‌ن يئره گؤرونمه
Çağrılan yerə ərinmə çağırmıyən yerə görünmə
چايدان کئچه‌نده ...وت-...وته ده‌ييبله‌ر
Çaydan keçəndə göt götə dəyiblər
چوخ گزه‌ن چوخ بيله‌ر
Çox gəzən çox bilər
چوخ يئمه‌ک آدامي آز يئمه غده‌ن‌ده سالار
Çox yemək adamı az yeməğdən də salar
چولو اوغورلييه‌ن يئرين بيله‌ر
Çulu üğürliyən yerin bilər
چيخان قان داماردا دورماز
Çıxan qan dammar da durmaz
حشه‌منه‌ن دالي قالدون چپيش ساخلا اکيننه‌ن دالي قالدون آرپا اک
Həşəmdən dalı qaldun çəpiş saxla əkinnən dalı qaldun arpa ək
خالخا يار گئده‌ري ‌نار گلي بيزه کور گئده‌ري کار گلي
Xalxa yar gedəri nar gəli, bizə kor gedəri kar
خججه باجیم بزه‌کلی قالدی
Xəccə bacım bəzəkli qaldı
خسته‌ني گؤره‌ن آغلار
Xəstəni(oturaq, əlil, yerə düşmüş) görən ağlar
خوشلوقونان ايلاني ييرتيقدان چيخارتماق اولار
Xoşluğunan ılanı yırtıqdan çıxartmaq olar
دئدي نئجه سن بير سؤز دئييم چاتداياسان، دئدي نئجه سن آنلامايام پارتداياسان
Dedi necə sən bir söz deyim çatdayasan, dedi necə sən anlamayam partdayasan
دئديله‌ر ايش، قيز دئدي اره گئده‌جم، گلين دئدي آيريلاجام، قوجا دئدي اؤله‌جم، اولدو قيش، نه قيز اره گئتدي، نه گلين آيريلدي، نده قوجا اؤلدو ايشده يئرينده قالدي
Dedilər iş qiz dedi ərə gedəcəm, gəlin dedi ayrılacam, qoca dedi üləcəm, oldu qiş nə qiz ərə getdi, nə gəlin ayrıldı, nədə qoca öldü işdə yerində qaldı
دئديم ائشيده سن دا، قانمييه سن کي
Dedim eşidənsən da! qanmıy
دؤیمه تخته قاپینی دؤیه‌للـه‌ر دمیر قاپووو
Döymə təxtə qapını döyəllər dəmir qapuvu
داري دونيادا يئددي ارخه ده‌ن بير چووالي يوخدور
Darı dunyada yetdi ərxədən bir çuvalı vardır
دالدادا کلي يه گله‌ن گؤز قاباغيندا دوغار
Daldada kəli yə gələn göz qabağında doğar
دالدان آتان توپوغا ده يه‌ر
Daldan atan topuğa dəyər
دالی داشی قاباغا کئچیب
Dalı daşı qabağa keçib
دامارا گؤره قان آلارلار
Damara görə qan alarlar
دامینان شام آراسیندا قالیب
Damınan şam arasında qalıb
دايچا آت اولونجا ييه سي مات اولار
Dayça at olunca yiyəsi mat olar
دريازچي اولمييه‌ن! (بیزیم دئییمده) يئرده دريازچي دير
Dəryazçı olmayan yerdə dəryazçı dir
دلييه حالوا گيجه بال نئينه‌ر
Dəliyə halva gicə bal neylər
دلييه يئل وئر الينه بئل وئر
Dəliyə yel ver əlinə bel ver
ده ييرمانين بوغازينا اؤلو سالاسان ديري چيخار
Dəyirmanın boğazına ölü salasn diri çıxar
دوز يئييب دوز قابين سينديرمک
Duz yeyib duz qabın sindirmək
دوز يولون يئرييه‌نمير دولايي يه شيللاغ آتير
Düz yolun yeriyənmir dolayı yə şıllağ atır
دوستونان دوشمه‌ني دارا دوشه‌نده تاني
Dostunan düşməni dara düşəndə tanı
دولانان اياغا داش ده يه‌ر
Dolanan əyağa daş dəyər
دوه ديزين به يه‌نه‌ر ننه قيزين
Dəvə dizin bəyənər, nənə qizin
دوه گؤردون قيغين گؤرمه دون
Dəvə gördün qiğin görmədün
دوه لر بوغوشسا قار ياغار
Dəvələr boğuşsa qar yağar
دوييه دئديله‌ر بوينون ايريدي، دئدي هارام دوزدي؟
Dəviyə dedilər boynun əyridi, dedi haram düzdü
ديرناغينان اتين آراسينا گيرمک اولماز
Dırnağınan ətin arasına girmək olmaz
سار یئرینه سارخان ایله‌شیب
Sar yerinə sarxan əyləşib
سامان سنين دگيل سامانليق کي سنيندير
Saman sənin dəgil samanliq kı sənin dir
سرپ ايتي قورد آپارار
Sərp iti qurd aparar
سسي قويودان گلير
Səsi quyu dan gəlir
سفئيين باشيندا يونجا کولو بيتمه‌ز
Səfeyin başinda yonca kolu bitməz
سفئيين بوينوزو اولماز
Səfeyin buynuzu olmaz
سو سنه‌گي سودا سينه‌ر
Su sənəgi suda sinər
سوبايليق سولطانليقدي
Subaylıq sultanlıq dir
سؤزو آنلايانا دييه سن
Sözü Anlayana Diyəsən
سولانان قار قالخانماز
Sulanan Qar Qalxanmaz
سووون قاباغي هارا گئدسه دالي دا اورا گئده‌ر
Suvun Qabağı Hara Gedsə Dalı Da Ora Gedər
سويوب سويوب قويروغونا چاتاندا موندارلاييب
Soyub Soyub Quyruğuna Çatanda Mudarlayıb
سيکينه‌ن چوواني آنلامير
Sikinən Çuvanı Anlamır
شامسیز یاتار دعواسیز یاتماز
Şamsız Yatır Davasız Yatmır
شانسيما کوللو کوپه ده چيخمه‌ز
Şansıma Küllü Küpədə Çıxməz
صاف دولانار شرط اودي کي ناصافي دولانديراسان
Saf Dolanar Şərt Odı Kı Nasafı Dolandırasan
عزيزيم عزيز، تربيه‌م اوندان عزيز
Əzizim Zəiz, Tərbiyəm Ondan Əziz
عومرو آز دالي ياز (یاز عومرو آز: بونون قاباغیندا پاییز دیر کی دییه رلر عومرو اوزون و پای اوزه ن دیر)
Ömrü Az Dalı Yaz (Yaz Ömrü Az)
فهيم لي اوغول نئينير دده مالين فهيم سيز اوغول نئينير
Fəhimli Oğul Neynir Dədə Malın, Fəhimsiz Oğul Neynir
قاتير کيمين دير بوينينا مين بوينووا ميندير
Qatır Kimin Dir Boynına Min Boynuva Mindir
قارداشلار ساواشدي ابله لر ايناندي
Qardaşlar Savaşdı, Əbləhlər Inandı
قازان قازانا دئيير ...ؤتون قارادي
Qazan qazana deyir götün qaradı
قازماني قيزيلده‌ن‌ده باشلاسون گينه گوه‌ن ديبي قازار
Qazmanı qizildən də başlasan ginə gəvən dıbı qazar
قالان ايشه قار ياغار
Qalan işə qar yağar
قان ائلييه‌ن قان ائله‌مئييب خبر آپاران قان ائلئييب
Qan eliyən qan eləmeyib, xəbər aparan qan eleyib
قلبي يئره سو چيخماز
Qəlbi yerə su çıxmaz
قوچ اکه چپيش تکه
Qoç əkə çəpiş təkə
قودوخلو ائششه‌ک کاروانا گئدمه‌ز
Qoduxlu eşşək karvana gedməz
قوربان اولوم او داوایا (دعوا) اوستوننه‌ن بیرگون سوووشا
Qurban olum o davaya üstünnən bir gün sovuşa
قورتدالارسان قوردو چيخه‌ر
Qurtdalarsan qurdu çixər
قورتدان قوتولمامیش قولئیبانی‌یه توش گلدیک
Qurtdan qutulmamış quleybanı yə tuş gəldik
قورد آغزيننان چيخيب
Qurd ağzınnan çixib
قورد اوره‌گي يئييب
Qurd ürəgi yeyib
قورد بالاسي قورد اولار
Qurd balası qurd olar
قورد دئدون قولاغلاري گؤرسه‌ندي
Qurd dedün qulağı görsəndi
قورد دومانليق گزه‌ر
Qurd dumanlıq gəzər
قورد گلدی اویون پوزولدی
Qurd gəldi oyun pozuldı
قورد يوواسيندان سوموک اسکيک اولماز
Qurd yuvasından sümük əskik olmaz
قورره‌ت دوغرییان آغلار
Qürrət doğrayan ağlar
قورو قبره قوللوق ائله‌مه‌ک
Quru qəbrə qulluq eləmək
قولاغ گونده بير سؤز ائشيدمه‌سه کار اولار
Qulaq gündə bir söz eşidməsə kar olar
قونشوم قونشو اولسا کور قيزيم اره گئدر
Qonşum qonşu olsa kor qizim ərə gedər
قونشييه اومود اولان شامسيز قالار
Qonşı yə ümüd olan şamsız qalar
قويون قوزوسونون اياغين باسلاماز
Qoyun quzusu nun əyağın baslamaz
قيريله‌ن قوشونناندي
Qirilən qoşunnandı
قيز قاپيسي شاه قاپيسي
Qiz qapısı şah qapısı
قيزيم سنه دئييره‌م گلينيم ائشيد
Qizim sənə deyirəm gəlinim eşid
قيش بير گونده قيشليغين بيلديره‌ر
Qiş bir gündə qişliğin bildirər
قيش گئده‌ر اوزو قاراليق کؤموره قالار
Qiş gedər üzü qaralıq kömürə qalar
قيليج ياراسي توختار ديل ياراسي توختاماز
Qilic yarası toxtar, dil yarası toxtamaz
قينه‌مه‌غه قاري اؤکوز
Qəynəməğə qarı öküz
قیش گؤرمییه‌ن بولبول یازین قدرینی بیلمه‌ز
Qiş görmiyən bülbül yazın qədrini bilməz
گئتديک گلين گؤرمه غه، گلين گئتدي تزه‌ک ييغمه‌غه
Getdik gəlin görməğə, gəlin getdı təzək yiğməğə
گئجه‌نین گوللـه‌سی گونوزون تؤهمه‌تیننه‌ن یاخچی‌دیر
Gecənin gülləsi günüzün töhmətin nən yaxçı dir
گؤرمه‌میش آدام چیی چوغوندور
Görməmiş adam çiy çoğundur
گؤزه لليک اوندور دوققوزو دوندور
Gözəllik ondur, doqquzu dondur
گزه‌ن اياغا داش ده يه‌ر
Gəzən əyağa daş dəyər
گلمیشدیم وورام قویمازسان قاچام
Gəlmişdim vuram qoymazsan qaçam
گلين توشدو تويچو سيشدي (سيچدي)
Gəlin tüşdü toyçu siçdi
گوجو چاتاني وورور چاتمايانادا بير داش آتير
Gücü çatanı vurur çatmayana da bir daş atır
گون وار گون وار
Gün var, gün var
لالین دیلین آناسی بیله‌ر
Lalın dilin anası bilər
مئه ده شئه گله‌ر
Mehdə şeh gələr
مال يييه سينه اوخشاماسا حارامدير
Mal yiyəsinə oxşamasa haram dır
مسجيد قورولماميش کور قاپي دا دوروب
Məscid qurulmamış kor qapı da durub
من آغا سن آغا اينه‌کله‌ري کيم ساغا
Mən ağa sən ağa inəkləri kim sağa
موس موس دئيينجا دئنه موصطفي
Mus mus deyincə denə mustafa
مين يئييجون اولسون بير دئييجون اولماسين
Min yeyicün olsun, bir deyicün olmasin
تانیمایان قويي يه داش آتماق اولماز
Tanımayan quyı yə daş atmaq olmaz
ننه سينه باخ قيزين آل قيراغينا باخ بئزين آل
Nənə sinə bax qizin al, qırağina bax bezin al
نه الده دورور نه دیبده ( قدیم اؤکوز ایله جوت سورنده گؤروردین اؤکوزلرین بعضی سی جوت ده دورمورلار و یا خرمن سورنده خرمنه گئدمیرلر،و ایندیسه او آداما کی هئچ سؤزه دورمورلار نه یاخچی یه نه یامانا دییه رلر )
Nə əldə durur nə dibdə
نه ايشيم ايشدير، نه اليم بوشدور
Nə işim işdir, nə əlim boşdur
نه ايشين وار تولکيده تولکي سني هورکيده
Nə işin var tülküdə tülkü səni hürkidə
نه تؤکسون آشووا او چیخه‌ر قاششوغووا
Nə tökson aşuva o çixər qaşşuğuva
نه قده‌ر پیس اولا یاخین (فامیل) نه قده‌ر اوزاق اولا یول (یاخچی)
Nə qədər pi sola yaxın ( qohum qardaş) nə qədər uzaq ola yol (yaxçı)
نه ياسيميز ياسا اوخشايير نه تويوموز
Nə yasımız yasa oxşayır nə toyumuz (toya oxşayır)
نه یاغان کیمی یاغیر نه آچان کیمی آچیر
Nə yağan kimi yağır, nə açan kimi açır
نوه اومودونه قالان دامدا قالار
Nəvə ümüdünə qalan damda qalar
هاممی‌دان قاباق اوچدوک هامی‌دان دالی دوشدوک
Hamı dan qabaq üçdük, hamı dan dalı düşdük
هاميني بزه‌ر اؤزو لوت گزه‌ر
Hamını bəzər özü lüt gəzər
های اولدو هوی اولدو هامیسی یالان اولدو
Hay oldu huy oldu hamısı yalan oldu
هر آنقيرانا آخير چکسون بوردان اصفهاناجاق آخير اولار
Hər anqırana axır çəkson burdan İsfahanacaq axır olar
هم دایی‌سی گیله گئدیر هم دایچاسین اؤرگه‌دیر
Həm dayısı gilə gedir həm dayçasın örgədir
هم رحمان‌دی هم شیطان
Həm rəhmandı, həm şeytan
وئرمه سه خاليق نئينه سين مخلوق
Verməsə xalıq neynəsin məxluq
ورياني سووا وئريب
Vəryanı suva verib
يئمه غينه‌ن دويماديق يالاماغينان دوياجاق؟
Yeməğinən doymadıq yalamağınan doyacaq?
ياخچي ليق ائله آت دريايا باليق دا بيلمه سه خاليق بيله‌ر
Yaxçılıq elə at daryaya, balıq da bilməsə xalıq bilər

ياد آغلار يالان آغلار
Yad ağlar yalan ağlar
ياد ايتين قويروغو الينده اولار
Yad itin quyruğu əlində olar
يارالي بارماغا ايشه‌مه ز (بیر قیرانلیق خئییر ایش گؤرمه ز)
Yaralı barmağa işəməz
ياز عومرو آز
Yaz ömrü az
ياس توي کاسيبا بيردير
Yas toy kasıba bir dir
ياغلي چؤره‌ک گزير
Yağlı çörək gəzir
يالقوزه‌ک جاناوار کيمين گوزه گيرير
Yalquzək canavar kimin gözə girir
يانسين چيراغي گلسين ايشيغي
Yansın çırağı, gəlsin işiği
يورغانووا گؤره قيچووي اوزاد
Yorğanuva görə qıçuvu uzad
يوز اؤلچ، بير بيچ
Yüz ölç, bir biç

آتج آتج دن قالماز، هئچ بیری حققه چاتماز
Atəc atəc dən qalmaz, heç biri həqqə çatmaz
آدامی تانییان یئرده قورد یئسین
Adamı tanıyan yerdə qurd yesin
آرالیق سؤزو ائو ییخار
Aralıq sözü ev yixər
آروادی اری ساخلار، پنیری دری
Arvadı əri saxlar, pəniri dəri
آزا قانع اولمایان چوخا یئتیشمه ز
Aza qanıe olamayan çoxa yetişməz
آزا قاییل اول، چوخو آللاهدان ایسته
Aza qayıl ol, çoxu Allah dan istə
آستا قاچان نامرددی
Asta qaçan mərd dəgil
آشیقلاری کوللوکده چالیر{لار}: خیلی عجله دارد
Aşıqları küllükdə çalır
آغاج یئمیشی ایله ن تانیلار، آت یئریشی ایله ن
Ağac yemişi ilən tanılar, at yerişi ilən
آغاجین بارین یئییب قابیغین سویمازلار: نمک خوردن و نمکدان شکستن روا نباشد
Ağacın barın yeyib qabığın soymazlar
آغریمامیش باشا ساققیز سالمازلار
Ağrımamış başa saqqız salmazlar
آغزینا چوللو دووشان یئرله شمیر: چوخ گؤپدور، لافه، پر مدعاست
Ağzina çullu dovşan yerləşmir
آللاه ایکی یوموروخ بیر باشا وورماز
Allah iki yumurux bir başa vurmaz
آللاه بیر قاپینی باغلاسا او بیریسین آچار
Allah bir qapını bağlasa o birisin açar
آللاه ذکرین دن دوشه ن قوش، آوچو تورونا دوشه ر
Allah zikrin dən düçən quş avçu toruna düşər
آللاه کور قوشون روزوسون یوواسیندا وئره ر
Allah kor quşun ruzısın yuvasinda verər
آللاه وئردیکجه ن بنده گومانا دوشر
Allah verdikcən bəndə gumana düşər
آللاه ووران آغاجین سسی چیخماز
Allah vuran ağacın səsi çıxmaz
آللاهدان قورخان بنده دن قورخماز
Allah dan bəndə dən qorxmaz
آلیخلی مالا آتیلان چوخ اولار: مال خریداری شده خواهان زیادی دارد
Alıxlı mala atılan çox olar
آیدان ایلده ن تاماشا، اوندادا گؤز قاماشا
Aydan ildən tamaşa, onda da göz qamaşa
اؤزگه آتینا مینه ن تئز دوشه ر
özgə atına tez düşər
اؤزگه ائوینده تولکودو، اؤز ائوینده آسلان
Özgə evində tülküdü, öz evində aslan
اؤزگییه قویو قازان اؤزو دوشر
Özgiyə quyu qazan özü düşər
اؤزون ووروب تولکو اؤلومونه: دییه رلر تولکونو ووراندا تئز اؤزون وورار اؤلومه کی دئسینله ر اؤلوب و اونو بوراخالار و اودور بیر نفر ایش آلتدان چیخمه گه و یا بیر زاددان قاچماغا اؤزون کئفسیز گؤرسه ده اوندا دییه رلر: اؤزون ووروب تولکو اؤلومونه
Özün vurub tülkü ölümünə
اؤزوندان آشاغییا باخ دم ائله، اؤزوندان اوسته باخیب غم ائله مه
Özün dan aşağıya bax dəm? Elə, özün dan üstə baxıb ğəm eləmə
ائششه گ داشیر، آت یییه ر
Eşşək daşır at yiyər
ائششه گلیک یاخچی بیر زاددیر، آغاجا تابون اولا
Eşşəklik yaxçı bir zad dır, ağaca tabun ola
ائل ایچینده اول، ال ایچینده اول
El içində ol, əl içində ol
ارشین گتیر بئز آپار، توربا گتیر بوز آپار
ərşin gətir bez apar, torba gətir buz apar
امیر بازاری یانا، اونا بیر دستمال قالا
əmir bazarı yana ona bir dəsmal qala
اوت هر دوشسه اؤزونه یئر آچار
Ot hər yerə düşsə özünə yer açar
اووه ل ناماز، اوندان نیاز
əvvəl namaz, ondan nıyaz
ایت هوره ر کروان کئچه ر
It hürər kərvan keçər
ایتده ن قورخور اوغورلوغا گئدمیر
Itdən qorxur oğurluğa gedmir
ایشده ن آرتماز، دیشده ن آرتار
Işdən artmaz, dişdən artar
ایگنه سین یییه ن تپه نه سیچیر
Ignəsin yiyən təpənə siçər
اینسانین سویو (ذات و سرشت) بیردی، خویو مین
Insanın suyu birdi xuyu min
اینه ک ائوین گیزلین تیکه سی دیر: یاغلی چؤرگی و خئیروبرکتدیر
Inək evin gizlin tikəsi dir
باغلی قاپیدان مین بلا حیفظ اولار
Bağlı qapıdan min bəla hifz olar
بو لای لایی بیلیسه ن اؤزون نییه یاتمیسان
Bu lay-layı bilisən özün niyə yatmısan
بورجلی بورجلی نین سالیغین (ساغلیغین) ایسته ر
Borclı borclı nin salığın (sağlığın) istər
بیر ایشی بیتیرمایینجاق او بیری ایشی باشلاما
Bir işi bıtırmayıncaq o biri işi başlama
پیس؟؟ دوشمن، دوست قازانماق فورصت دالیندا
Pis düşmən, dost qazanmaq fürsət dalında
تانریدان قورخمییان بنده ده ن قورخماز
Tanrıdan qorxmıyan bəndədən qorxmaz
تک الده ن سس چیخماز
Tək əldən səs çıxmaz
تکه؟(کته؟) قارین دوییرماز، محبت آرتیرار
Təkə (kətə) qarın doyırmaz məhəbbət artırar
تولکونون عریضه سی اوخونونجاق دریسی باشیندان فوروق چیخه ر: تا شکوائیه روباه خوانده شود پوست از سرش بیرون کشند.
Tülkünün ərizəsi oxununcaq dərisi başından furuq çixər
جاوانلیقدا داش داشی، قوجالیقدا ایچ آشی
Cavanlıqda daş daşı, qocalıqda iç aşı
جزیره ده چاققال آزیدی، بیریده گمی چی ایله ن گلدی
Cəzirədə çaqqal azıdı biridə gəmiçi ilən gəldi
جهد ائله دوست قازان، دوشمن اوجاق باشیندادیر
Cəhd elə dost qazan, düşmən ocaq başındadır
چاققال وار باش کسیر، قوردون آدی بدنام دی
Çaqqal var baş kəsir qurdun adı bədnam dı
چوخ یئمه آشی، قاپییاجاق یولداشی
Çox yemə aşı qapıyacaq yoldaşı
حارامی گله نده گؤز قیزارار، حارامی گئده نده اوز قیزارار
Haramı gələndə göz qızarar, haramı gedəndə üz qizarar
حسن سوخدو دگیرمانی دگیل کی: چیه چه خبره این قدر رفت وآمد؟ مگه این جا آسیاب حسن سوخدو!! است
Həsən soxdu dəyirmanı dəgil kı
دانا چیخمه میش بیزوو چیخیر؟
Dana çixməmiş bızov çixir
درتلی درد الینده ن داغا چیخدی، دئدیلر بختورلیقده ندی
Dərtli dərd əlindən dağa çıxdı, dedilər bəxtıvər lik dəndi
دره سیز داغ اولماز
Dərə siz dağ olmaz
دمیر قاپینیندا آغاج قاپی یا ایشی دوشه ر
Dəmir qapınında ağac qapı ya işi düşər
دوز آغاج اییلمه ز، ایری آغاج دوزه لمه ز
Düz ağac əyilməz əyri ağac düzəlməz
دووشانی اره بی ایله ن توتارلار؟؟
Dovşanı ərəbi ilən tutarlar
الده بئش بارماق بیر اولماز
əldə beş barmaq bir olmaz
سؤز ائشیدمک ادبده ندیر
Söz eşidmək ədəbdən dir
ساخلا منی جاوانلیقدا، ساخلاییم سنی قوجالیقدا
Saxla məni cavanlıqda, saxlayım səni qocalıqda
سنه گؤینه دیگیم داغلار، سنه ده قار یاغارمیش
Sənə göynədiyim dağlar sənə də qar yağarmış
سوووروب سوووروب کولونه قاتدی
Sovurub sovurub külünə qatdı
سوووروق سوووروبسان، چولدان سووورماغون ندی؟
Sovuruq sovurubsan çuldan sovurmağun nədi
صبری ایله ن حالوا پیشه ر یای قوراسیندان، بسله سن اطلس اولار توت یاپراغیندان
Səbri ilən halva pişər yay qorasından, bəsləsən ətləs olar tut yaprağından
قاپووو باغلا قونشووو اوغرو توتما
Qapuvu bağla, qonşuvu oğru tutma
قاتیر کیمین دیر بوینونا مین، بوینووا میندیر: خوبی و بدی براش فرقی ندارد.
Qatır kimin dir boynuna min biynuva mindir
قورو قبره قوللوق ائله مک: آب در هاون کوبیدن
Quru qəbrə qulluq eləmək
قیسمت اولسا گله ر جهاندان، قیسمت اولماسا دوشه ر آغیزدان
Qismət olsa gələr cahandan, qismət olmasa düaər ağızdan
قیش گئده ر اوزو قارالیق کؤموره قالار
Qiş gedər üzü qaralıq kömürə qalar
قیلینج او قیلینجیدی، قول او قول دگیل
Qilinc o qilincidi, qol o qol dəgil
کئچله دئديله‌ر باشووو يودون، دئدي يودومدا دره ديمده
Keçələ dedilər başuvu yudun, dedi yudumda dərədimdə
کئچی جان قایغی‌سیندا قصاب پیی گزیر
Keçi can qayğı sında qassab piy gəzir
کار ائشيدمه ز يان يورار
Kar eşidməz yan yorar
کاسيب پارا تاپدي يئر تاپمادي يئر تاپدي پارا تاپمادي
Kasıb para tapdı yer tapmadı, yer tapdı para tapmadı
کاسيب يئييش گئييشين بيلسه کاسيب اولماز
Kasıb yeyiş geyişin bilsə kasıb olmaz
کاسيبين ائوينين آشاغيسي يوخاريسي اولماز
Kasıbın evinin aşağı yuxarı sı olmaz
کاسيبين چوره‌گي قوتولاندان سورا تنديري آليشار
Kasıbın çörəgi qutulandan sora təndiri alışar
کور آتين کور نال بندي اولار
Kor atın kor nalbəndı olar
کور پيشيگين گوزين باغلئيير
Kor pişigin gözün bağlar
کور قوشون يوواسين آللاه الينن قويار
Kor quşun yuvasın allah əlinən qoyar
کور نه ايسته‌ر آللاهدان؛ بير جوت گؤز، بيري ايري بيري دوز
Kor nə istər allahdan bir cüt göz, biri əyri biri düz
کوسا کئتدی بوق قازانا، ساققالیندا اوسته قویدو گلدی
Kosa getdi buq qazana saqqalında ustə qoydu gəldi
کول ديبينده دووشان ياتار
Kol dibində dovşan yatar
کیشی اود اولار، آرواد سو
Kişi od olar, arvad su
کیشی بنادی، آرواد فهله
Kişi bənnadı, arvad fəhlə
کیشی سئلدی آرواد گؤل
Kişi seldı, arvad göl
گؤزد ه ن توک قاپماق: فرصت طلب بودن، ییرتیجی اولماق
Gözdən tük qapmaq
گمی ایشین گمی چی بیله ر
Gəmi işin gəmiçi bilər
گمیده اوتوروب گمی چی نه ن دعوا ائدیر
Gəmıdə oturub gəmiçi ilən dava edir
گونه باخان کیمی گونده مین یئره چؤنیر
Günə baxan kimi gündə min yerə çönir
لوند لوندی تاپار؛ ...ؤت آتان ...ؤت آتانی: کبوتر با کبوتر باز با باز
Ləvənd ləvəndi tapar, göt atan göt atanı
مئیمونین سو خیرتده گینه چیخسه، بالاسین قویار ایاغی آلتینا
Meymünin su xirtdəginə çixsə, balasın qoyar əyağı altına
مین دوزه ن، مین بیرده دوزه ر
Min düzən, min birdə düzər
نه ایشین وار تولکوده تولکو سنی هورکوده: اوندا دییه رلر کی بیر نفر اونا باغلی اولمایان ایشیه قاریشیب و اوندان ضرر گؤره.
Nə işin var tülküdə tülkü sənə hürküdə
نه تؤکسون آشووا، چیخار قاشوغووا
Nə töksən aşuva, çıxar qaşuğuva
وار ائوی، کرم ائوی، یوخ ائوی درد- ورم ائوی
Var evi, kərəm evi, yox evi dərd-vərəm evi
هئچ کس اؤز آیرانینا تورش دئمه ز؟
Heç kəs öz ayranına türş deməz
هایینان گله ن، هویونان گئده ر
Hayınan gələn huyunan gedər
هر آغارانا قار دئمه زلر
Hər ağarana qar deməzlər
یئته‌نه یئتیر یئتمی‌یه‌نه بیرداش آتیر
Yetənə yetir, yetmiyənə bir daş atır
یا حسن کئچه‌ل یا کئچه‌ل حسن
Ya həsən keçəl, ya keçəl həsən
یا داوایا(دعوا) قاللیک یا شاوایا
Ya davaya qallık, ya şavaya
یاخچی اوشدوک پیس دوشدوک
Yaxçı üşdük, pis tüşdük
یاد ایتین قویروغو آدامین الینده قالار
Yad itin quyruğu adamın əlində qalar
یاغار یاغار گون چیخار
Yağar yağar gün çıxar
یاغشیدان ایستانمامیشام دامجی منه نئی نییه جک
Yağışdan ıstanmamışam, damcı mənə neyniyəcek
یاغیشدان قوتولوب، دامجی یا توش گلدیک
Yağışdan qutulub damcı ya tüş gəldik
یالانچینین ائوی اودلاندی، هئچ کس اینانمادی
Yalançının evi odlandı, heç kəs ınanmadı
یالانچینین ایپینین اوستونه اودون ییغماق اولماز
Yalançının ipinin üstə odun yığmaq olmaz
یانماسا یانماز
Yanmasa yanmaz
یاوان یییه نیم اولسون یامان دییه نیم اولماسین
Yavan yiyənim olsun, yaman diyənim olmasın
یای وار قیش وار، هله چوخ ایش وار
Yay var qiş var, hələ çox iş var
یایدا باشی قاینامایانین، قیشده چوماغی قایناماز؟
Yayda başı qaynamayanın qişdə çomağı qaynamaz
یایین داشی‌دا قیش‌ده کارا گله‌ر
Yayın daşı da qış də kara gələr
الین رنگه قویماق: باشینا بؤرک قویماق، الین بوزا وئرمک
əlin rəngə qoymaq
یولونان گئده‌ن یورولماز
Yolunan gedən yorulmaz
یومورتاسین دیشینه چالیب
Yumurtasın dişinə çalıb
یومورتانین آغیر یونگولون حساب ائدیر
http://alpod.javanblog.com/2628/

+ نوشته شده در ۳۰/۱۰/۱۳۸۶ساعت ۱۶:۴۵ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

بیزیم: دیلیمیز،سوزومیز،دانیشیغیمیز،چال چاغیریمیز-1

الی شسون بغدادینین آیین اویونو چوخدی ،

یازماقی چتین، یازانلارینین وقتی یوخدور!

گرگ چوخ یازیلا ، تانینا آنجاخ بیلینه بیزیم اوبالارمیزین سوزو،دانیشیغی

چال چاغیر هاوالاری، نییمیش واینی ندیر. بوباره ده بیرباشی بللی یازیلی بجز

خان عم اوغلومون دکترا رساله سینن(تاریخ فرهنگی ایل شاهسون بغدادی)

سوایی گورمدیم.تا نچه واخت بوننان قاباق اینترنتده دی دیم آقای مهران بهاری

نین سایتینا که آقای حمیدقرائی قولونان بیزیم هالای هاوالارینان( بیر آزین) بعنوان شسونین فال بایاتیلاریسچیب، قویموشدو .

تاپشیررم ال اوشاخلارینا، آقای دکتر عطاالله حسنی نین اوخارداکی

تانینان اثرین اوخوسونلار.چوخ زحمت چکیب واینی شسون الینین افتخاری، استاد

دانشگاه شهید بهشتی دی.

 گورون مهران خانین، دللردن،یاریجانیدان نقل اولموش فال بایاتیلاری:

میخک اکدیم گؤردولر
گولله‌ممه‌میش دردیلر
خوش او قیزین حالینا
سئودی‌یینه وئردیلر

میخک اکدیم قاشینا
یار توتدوم هاواسینا
یاری منده‌ن ایله‌ین (منی یاردان ایله‌ین)
ایلی دونسون یاسینا

میخک اکدیم باییرا
یئل وورا تئل آییرا
ایککی گؤیول بیر اولسا
خودا نئجه آییرا

میخک اکدیم باییرا
قوش قاناتین آییرا
ایککی گؤیول بیر اولسا
خودا نئجه آییرا

آغ آت بیچنده گزه‌ر
بیخاو قیچیندا گزه‌ر
من قوربان او قارداشا
خانلار ایچینده گزه‌ر

آغ آت کیشنه‌دی گلدی
گًََمین دیشله‌دی گلدی
من قوربان او قارداشا
قوْیون باشلادی گلدی
گمgəm: آتین آغزینا وورولان دمیر

قارشی‌دا ایمام‌زادا
گلمیشم سنه دادا
ال مندن اتک سندن
سئودی‌ییم وئرمه یادا

قارشی‌دا قوْچ یاتیبدی
بوینوزونو چاتیبدی
حئییف او قوْچا اولسون
قوررو یئرده یاتیبدی

اوتایدان علی گلئر
علی دیوه‌لی گلئر
کاغیذ یازین یوللایین
قیزلارین شاهی گلیر

عاششیغی دئر بایاخ گلدیم
دوْلدوردوم بایاخ گلدیم
یاش دئدی اوز یاشادیم
گؤیول دئر بایاخ گلدیم

آغ تاووخ اوچدو گئددی
قاناتین آچدی گئددی
عمی قیزی کؤر اوییدیی
عمی‌اوغلوی کوسدو گئددی

او تایدان گلئرم من
چاغیرما دونئرئم من
اوْتوی پالیت کؤزودو
یئلپه‌مه یانئرئم من

آغ آت یولدا دوروبدور
خططی خالدا دوروبدور
آغ آت یالیی کسئیدیم
گؤر نه حالدا نه دوروبدور

بولاخ باشی پیتیراخ
خالی سالین اوتوراخ
بئش سن دییه‌ی بئش ده من
بلکه غمدن قورتولاخ

بولاق باشی پیتیراخ
چادیر قورون اوتوراخ
بئش سن دییه‌ی بئش ده من
بلکه غمدن قورتولاخ

اوتایدان گلیشی‌یه
من قوربان یئریشی‌یه
بیر چرک ایپک اولام (ulam)
دولاشام اریشی‌‌یه (dulaşam)

بیرجه بؤلوک آغ تاووخ
یاییلیر یولا تاووخ
سن منیمه‌ی من سنیی
پوخ یئمسین آغزی ساووخ

ده‌ییرمن اوستو چیچک
اوراخ گتیر گول بیچک
قارداش آداخلیی گؤردوم
آلاگؤز اوْیما بیرچک

بو دره باشدان گلر
سوزولوب باشدان گلر
هر کیم یارین ایسته‌سه
دوروب او باشدان گلر

قلیانین باشی یاندی
اود دوشدو داشی یاندی
دردیی غم شربتی‌دی
ایچدیکجه اورک یاندی

سو گلئر بوروخ بوروخ
سویا ووردوم یوموروخ
هر کس دئسه یار گلئر
ایکی گؤزوم موشتولوخ

سو گلیر آخماغینان
داش قیه ییخماغینان
منیم او اینجه یاریم
دالدادا باخماغینان

بو دره‌نین اوزونو
اوغلان قایتار قوزونو
گئد بابایا دئیینن
منه وئرسین قیزینی

بو دره اوزون دره
گئددیکجه اوزون دره
بوردا بیر باغ اکمیشم
یار گله اوزوم دره

دالان آلتی دریندی
سو سپمیشم سریندی
منی بو درده سالان
بیر آلا گؤز گلیندی

بو یازغی یازغی دؤیلو
یازیلمیش یازغی دؤیلو
آتام آنام ساودامی
گؤینوم هئچ راضی دؤیلو

آغ داغین او یوزوندا
جئیران اوینار دوزونده
من یاریمی تانئرئم
قوشا خال وار اوزونده

دام دامادی دامیمیز
قوشادی ائیوانیمیز
سن اوردان چیخ من بوردان
کؤر قالسین دوشمانیمیز

قیزیل گول قوتودادی
یار یاتیب یوخودادی
سسلن سسی‌یه قوربان
مطلب ویره‌ن خودادی

قاراقان بولاخلاری
گؤی چالئر دیرناخلاری
سن اول سلمگ آغاجی
من اولوم بوداخلاری

سو گلئر لوللـه‌ن‌نیریر
باغچانی گؤللـه‌ن‌نیریر
منیم او خوردا یازیم
دیلسیزی دیللـه‌ن‌نیریر

داما چیخدیم بویلادیم
داسمال آلدیم اوینادیم
گؤردوم یاریم گلمه‌دی
اوتوردوم چوخ آغلادیم

آغ داغا باخ آغ داغا
سئوکه وئریب مئو باغا
بو آلا گؤز داققالی قیزلار
گیدر جلاد ساغماغا

بو دره‌نین اونون (ünün) چک
اوْتون یاندیر کولون چک
غریبه قیز وئره‌نین
بوینو آردیندان دیلین چک
(ün: سس)

بو دره‌ینه‌ن گئدمیرم
چارقاتیم یئلله‌دمئرم
جاهال اوغلان گؤرومم
دول کیشی‌یه گئدمیرم

آی گیدر باتان ییره
دوست قیلام یاتان ییره
گلین ال اله وئره‌ک
گیدک نار ساتان یئره

آیینان اولدوزونان
قونومام سولدوزونان
باشیم بلایا گئچتی
بیر دیل بیلمز قیزینان
(قونومام: قونموشام، قونماق: کؤچری ائل‌لرین یایلاقدا یا قیشلاقدا قونوب چادیر قورمالاری. قوم ساوه کؤچری ائل‌لری بونا کؤچ قون دئیه‌رمیش‌لر. من بیر شعریمده کؤچ قون دئییمینی ایشلتمیشدیم، بیر ائدیتچی یولداش اؤز نظرینده بونو اصلاح! ائدیب قون کؤچ یازمیشدی.
سولدوز: قوم ساوه ده یاشایان بیر تورک طایفاسی)

گیدئردیم یولومونان
اوینئردیم گولومونن
کوسدورومم گولومو
لال اولموش دیلیمی‌نن

بیرجه بؤیوک خوردا قیز
دولدوروم من داما؟ قیز
قاباقی‌ییز کسیم من
ساخلاداییم شاما قیز

سو گلدی آرخ ائیله‌دی
اووقاتیم تلخ ائیله‌دی
بو ایشلری،؟
قیریلمیش خالخ ائیله‌دی

ساققیز آغاجی سودا
بیرین کس بیرین بودا
گؤزو یولدا قالانین
مدلبین وئرسین خودا
(بودا: دیدیب پارچالاماق)

ساققیز آغاجی هاچا
الیم دولاشدی ساچا
من بیر اوغلان ایستئره‌م
منی گؤتوره قاچا
(ایکینجی مصراع بئله ده قئید اولموشدو: من بیر هونرلی اوغلان ایستئرئم)

بیر قیز سئودیم کوردلردن
حانا گئدمز اللردن
گل گل گؤتوروم قاچیم
قورتاریم کؤپکلردن

بیر قیز سئودیم دللردن
حانا گئدمز اللردن
گل گل گؤتوروم قاچیم
قورتاریم آغیر ائل‌لردن
دل‌لر: شاهسئون ده دلی‌لر طایفاسی.

قارشی‌دا بیر قویو وار
آبی کؤوشر سویو وار
اولومام درد دلی‌سی
منه دئرلر خویو وار
خویلو: دلی، زنگان دا جینلی خویلو دئییمی چوخ ایشلک دیر.

علی‌یم علمیم وار
داواتدان قلمیم وار
یاخینا گله بیلمم
ییراخدان سلامیم وار

علی دیر منیم آرخام
مورشیت یول وئره قالخام
سیزینتیدان دؤیونم
چئشمه دن گلن آرخام

گیدن گئدمه ایشیم وار
زرگره گوموشوم وار
سن گیدن اؤلکه‌لرده
گؤزو باغلی قوشوم وار

قیزیل اوزوک پیروزه
گئدین دئیین خوروزا
بو گیجه بانلاماسین
یار گله‌جکدی بیزه

قیزیل اوزوک بندی یار
نه دئدیمکی دؤندو یار
هله کی دؤنوبدور
منده بیللم اؤلدو یار

قیزیل اوزوک لال قاشی
دور گئد ایییدلر باشی
آدیی دییه بیلمئرئم
خان قییینیم قارداشی

قیزیل اوزوک لاخ لاخی
وئردیم آنام ساخلادی
آنامی پیر اولسون کی
منی تئز آداخلادی

اوغلان آدیی جمشیددی
گون داغلارا دؤنوبدو
سن آلیب وئرن اوزوکلر
بارماغیمدان دوشوبدو

اوغلان آدیی طالیبدی
گون داغلارا چالیب‌دی
سن آلیب وئرن اوزوکلر
بارماغیمدا قالیبدی

اوغلان آدیی مورشوددو
گون داغلارا دوشوبدو
اؤزوی هئشتاد دؤیوله‌ی
مال گؤتویو اؤرتوبدو
هئشتاد: هئچ زاد

اوغلان آدی یاقوبدور
گون داغلارا دوغوبدور
سن آلیب وئرن اوزوکلر
بارماغیمی بوغوبدور

اوغلان آدی مورشوددور
گون داغلارا دوشوبدور
سن آلیب وئرن اوزوک
بارماغیمدان دوشوبدور

http://merkezi-az.blogspot.com/2007/08/blog-post_13.html

+ نوشته شده در ۱۱/۱۰/۱۳۸۶ساعت ۰۹:۵۲ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(1)

ترجمه داستان اسد نیظام شسون

ترجمه (از مهران بهارى): اثر آپارما سئل آماندير در سال ١٩٠٠ از طرف شاعر اسد نظام ساكن ولايت ساوه آذربايجان ايران سروده شده استּ اسد نظام هرچند خود از نسل خان بود٬ هميشه طرفدار حق و عدالت بوده و به مخالفت با كسانى كه به مردم ظلم مىكردند برمىخواستּ به همين دليل نيز از طرف مردم به مقام ايلخانى انتخاب شده بودּ بعدها اين منصب وى از طرف دولت نيز به طور رسمى شناخته شده استּ از بد روزگار٬ سيلى مهيب در سرزمينى كه اسد نظام در آنجا زندگى مىكرد و مسكن بيش از ١٢ هزار خانوار بود مىآيدּ اين سيل ناگهانى خويشان اسد نظام را مىبلعدּ خود اسد نظام نيز كه در صدد نجات دادن پسر كوچكش بر آمده بود٬ اسير طعمه سيل مىگرددּ شاعر متاثر از اين حادثه٬ همانطور كه از نام شعر ديده مىشود٬ منظومه اى تراژيك و بدبين در باره اين فاجعه مىسرايدּ اسدنظام در اين منظومه براى افاده هرچه طبيعى تر و واقعىتر احساسات خود٬ از مراثى و ضرب المثلهاى مردمى استفاده كرده استּ منظومه آپارما سئل آماندير٬ تاكنون در منطقه خرقان ولايت ساوه٬ بخصوص در ميان طائفه گلوند كه اسد نظام بدان منسوب بود٬ ازبر زبانها بوده و به علم درددلهاى مردم تبديل شده استּ

شعر آپارما سئل آماندير ٬ هماهنگى بسيارى با اثر جاودانه استاد شهريار٬ حيدربابايا سلام داردּ خصوصيت اين شعر منظومه حيدربابايا سلام را در ما تداعى نمودּ استاد شهريار نيز منظومه خود را در همين سبك سروده بودּ جهتهاى مشابه در هر دو شعر بسيار استּ تفاوتها٬ تنها در تاريخ سرودن شعرها و مضمون آنهاستּ در منظومه حيدربابا٬ حسرت نوستالژيك روزهاى سپرى شده در وطن مادرى حس مىشود٬ در اثر آپارما سل آماندير نيز٬ از مصيبتهاى وطنى كه در يك چشم به هم زدن و در اثر سيلى ناگهانى به ويرانه اى مبدل شده٬ سخن گفته مىشودּ شعر اسدنظام براى آموختن هر چه ژرفتر و درك هر چه بهتر آفرينش شهريار لازم خواهد بودּ ما در تمثال اين شعر٬ به نمونه اى از تاثيرات ادبيات مردمى٬ شاعران و آشيقهاى خلق را بر هنر شهريار برخورد مىكنيمּ"


------------------------------------------------------
АPАRMА SЕL АMАNDIR (Əsəd Nizаm)

Qoşar: Qulu

Qаrа bulut göy üzünü tutubdur قارا بولوت گؤى اوزونو توتوبدور
Hеç bilmənəm bəхtim nədən yаtıbdır هئچ بيلمه نم بختيم ندن ياتيبدير
Çərх-i fələk qоllаrımı çаtıbdırچرخ-ى فلك قوللاريمى چاتيبدير
Аrаlаn bulut! аrаlаn bulut آرالان بولوت! آرالان بولوت!
Bаşımız üstündə qаrаlаn bulutباشيميز اوستونده قارالان بولوت

Çаdırı qurmuşdum dəri-dərində چاديرى قورموشدوم درى درينده
Mən bir çirаğıydım о Gələvənd’ə من بير چيراغ ايديم او گله وند´ه
Qırх bədоv аtlаrım qаldı çəməndəقيرخ بدوو آتلاريم قالدى چمنده
Аpаrmа sеl! аpаrmа sеl аmаndır آپارما سئل! آپارما سئل آماندير
Əkbər Xаn, Əsgər Xаn(1) mənlən yаmаndır اكبر خان٬ عسگر خان منلن ياماندير

Sеl оyаndı, çаdırımа dаyаndı سئل اوينادى٬ چاديريما داياندى
Hər yuхlаyаn yuхusundаn оyаndı هر يوخلايان يوخوسوندان اوياندى
Gəlin хаnım (2) dеdi: Vаy, еvim yаndıگلين خانيم دئدى: واى٬ ائويم ياندى
Yахаmdаn əl götür, qаrаlı bulutياخامدان ال گؤتور٬ قارالى بولوت
Burdаn rədd оlgunаn, bəlаlı bulutبوردان ردد اولگونان٬ بلالى بولوت

Tulu (3) gəldi, dаğlа dаşdаn еndirdiتولو گلدى٬ داغلا داشدان ائنديردى
Dаşlаr dəydi, qоl-qıçımı sındırdı داشلار دَيدى٬ قول- قيچيمى سينديردى
İndi bildim fələk gücün bildirdiايندى بيلديم فلك گوجون بيلديردى
Bu sеl mənim dudumаnım dаğıtdıبو سئل منيم دودومانيم داغيتدى
Fələk vurdu, хаnimаnım dаğıtdıفلك ووردو٬ خانيمانيم داغيتدى

Хаrаbа qаlsın Оtаqlı’nın (4) çölləriخارابا قالسين اوتاقلى´نين چؤللرى
Yаğış yаğdı, cоşqun еtdi sеlləri ياغيش ياغدى٬ جوشقون ائتدى سئللرى
Sudа üzər Nurullаh Xаn (5) еlləriسودا اوزه ر نوروللاه خان ائللرى
Хırdа uşаq dаğlа dаşа çаlındıخيردا اوشاق داغلا داشا چاليندى
Хədcə Xаnım! Yаnа yаnа qаl indiخدجه خانيم! يانا يانا قال ايندى

Оn iki min qаrа çаdır dirəyimاون ايكى مين قارا چادير ديره ييم
Оn iki min еvli yiyər çörəyimاون ايكى مين ائولى يييه ر چؤره ييم
Ürəyimdə qаldı mənim diləyimاوره ييمده قالدى منيم ديله ييم
Bundаn bеlə düşmən еlə əl tаpаrبوندان بئله دوشمن ائله ال تاپار
Nаmərd qənim ölkəmizdə аt çаpаr نامرد قنيم اؤلكه ميزده آت چاپار

Еlхаnıydım, еlхаnilər içində ائلخانىيديم٬ ائلخانىلر ايچينده
Gümüş buхоv аtlаrımın qıçındаگوموش بوخوو آتلاريمين قيچيندا
Еlхаnını sеl аpаrdı biçindəائلخانىنى سئل آپاردى بيچينده
Hеy bахаrаm, sеlin аrdı tükənməz هئى باخارام٬ سئلين آردى توكه نمه ز
Hеy bахаrаm, еlin аrdı tükənməzهئى باخارام٬ ائلين آردى توكه نمه ز

Kim görmüşdü yаy günündə bоrаnıكيم گؤرموشدو ياى گونونده بورانى
Bir gündə еylədi dörd nаhаq qаnıبير گونده ائيله دى دؤرد ناحاق قانى
Sеl аpаrdı Mustаfа Qulu Xаn’ıسئل آپاردى موصطافا قولو خان´ى
Yurd dаğıldı, оbаlаrım köçüldüيورد داغيلدى٬ اوبالاريم كؤچولدو
Mаlım , cаnım gеtdi, əmək hеç оldu ماليم٬ جانيم گئتدى٬ امك هئچ اولدو

Kim görmüşdü yаy günündə qаr оlаكيم گؤرموشدو ياى گونونده قار اولا
Аdinə ахşаmı nаtuvаr (6) оlа آدينه آخشامى ناتووار اولا
Düşmənlərə bəхtlə iqbаl, yаr оlа دوشمنلره بختله ايقبال يار اولا
Dоstlаrımız yаs dоnunu giyələr دوستلاريميز ياس دونونو گييه لر
Əsəd Nizаm gеtdi, аh vаy diyələrاسد نيظام گئتدى٬ آه واى دييه لر

Qаrа bulut qаlхıb gəldi hаvаyаقارا بولوت قالخيب گلدى هاوايا
Düşmən dеyil, durаq gеdək dаvаyа دوشمن دئييل٬ دوراق گئده ك داعوايا
Qələm-dаvаt gətir yаzаq Sаvа’yа قلم-داوات گتير يازاق ساوا´يا
Sаvа’nın хаnlаrı bizlən yаmаndır ساوا´نين خانلارى بيزلن ياماندير
Qоvl-u qərаr, ilqаrlаrı yаlаndırقوول-و قرار٬ ايلقالارى يالاندير

Əsəd Nizаm bu dərədən yоllаndıاسد نيظام بو دره دن يوللاندى
Qızıl sааt biləyindən sаllаndıقيزيل ساعات بيله ييندن ساللاندى
Nə’şi gеtdi, Vаrаmа’dа çаllаndı (7) نعشى گئتدى٬ واراما´دا چاللاندى
Аmаndır sеl, dirəklərimi əymə آماندير سئل٬ ديره كلريمى ايمه!
Özümü аpаrdın, bаlаlаrımа dəyməاؤزومو آپاردين٬ بالالاريما ديمه!

Qаzаq (8) хəbər еtdi Xаn! dur, sеl gəldiقازاق خبر ائتدى خان! دور٬ سئل گلدى
Tа yеrimdən durdum, sеl еvimə dоlduتا يئريمدن دوردوم٬ سئل ائويمه دولدو
Аciz Nurullаh’mı əlimdən аldıعاجيز نوروللاه´يمى اليمدن آلدى
Gözlərimin birdən nuru çəkildiگؤزلريمين بيردن نورو چكيلدى
Əlif qəddim dаl bоyu tək büküldüاليف قدديم دال بويو تك بوكولدو

Əl аyаğım yеrdən üzdü аğlаdımال آياغيم يئردن اوزدو٬ آغلاديم
Tа cаnım vаr idi özümü sахlаdımتا جانيم وار ايدى اؤزومو ساخلاديم
Bаşım yаrıldı, dаğ-dаşа uğrаdımباشيم ياريلدى٬ داغ-داشا اوغراديم
Uğurumuz bizim hеç хеyr оlmаdıاوغوروموز بيزيم هئچ خئير اولمادى
Bu yаylаqdа bizə hеç sеyr оlmаdıبو يايلاقدا بيزه هئچ سئير اولمادى

Vurdu dаşdаn dаşа, sındı qоllаrımووردو داشدان داشا٬ سيندى قوللاريم
Əzаmа оtursun аğır еllərimعذاما اوتورسون آغير ائللريم
Hənаlı bаrmаqlаr, bur sibillərim (9) حنالى بارماقلار٬ بور سيبيللريم
Хörəyinən (10) nаnа döndü qаrdаşlаr خوره يىنن نانا دؤندو قارداشلار
Bizə zülmlə sitəm оldu qаrdаşlаr بيزه ظولمله سيتم اولدو قارداشلار

Хаrаb оlsun Vеysаbаd’ın dərəsiخاراب اولسون وئيس آباد´ين دره سى
Dörd yаnındаn sеl gəlir, оlmur çаrəsiدؤرد يانيندان سئل گلير٬ اولمور چاره سى
Əsəd Nizаm idim еllər yiyəsiاسد نيظام ايديم٬ ائللر يييه سى
Bundаn sоrа dudumаnım dаğılır بوندان سورا دودومانيم داغيلير
Еl qоyunu yаd ölkədə sаğılırائل قويونو ياد اؤلكه ده ساغيلير

Kim görmüşdü bir bеlə tufаn оlаكيم گؤرموشدو بير بئله توفان اولا
Fələk birisinnən bеlə yаn оlаفلك بيريسىينن بئله يان اولا
Məndən sоnrа Əbülfəth Xаn, хаn оlа مندن سونرا ابولفتح خان٬ خان اولا
Hеç bilinməz bаşа nələr gələcəkهئچ بيلينمه ز باشا نه لر گله جك
Dünyа kimdən sоnrа kimə qаlаcаqدونيا كيمدن سونرا كيمه قالاجاق

Yахdаn dоlu əşrəfiydi, qızıldıياخدان دولو اشرفىيدى٬ قيزيلدى
Sеl аpаrdı, əlim əldən üzüldüسئل آپاردى٬ اليم الدن اوزولدو
Bаşım dəydi, dаşdаn-dаşа əzildiباشيم دَيدى داشدان داشا٬ ازيلدى
Dеynən bu il divаn, хərаc оlmаsınدئينن بو ايل ديوان٬ خراج آلماسين
Gələvənd’i sıхıb dаrа sаlmаsınگله وند´ى سيخيب دارا سالماسين

Cüt yахdаnım Хоşköri’də (11) tutuldu جوت ياخدانيم خوشكؤرى´ده توتولدو
Еv içində, еl içində sаtıldıائو ايچينده٬ ائل ايچينده ساتيلدى
Mustаfа’nın bаrmаqlаrı çаtıldıموصطافا´نين بارماقلارى چاتيلدى
Bu il yаylаq bizlərə qışlаq оldu بو ايل يايلاق بيزلره قيشلاق اولدو
Аçıq çöl еl dustаq оldu آچيق چؤل ائل دوستاق اولدو

Gеdin diyin əziz qızım Turаn’аگئدين دييين عزيز قيزيم توران´ا ا
Qəlyаnı dоldurа, vеrə Cеyrаn’а (12)قليانى دولدورا٬ وئره جئيران´ا
Cüt-cüt ərəb аtı qаldı virаnа جوت جوت عرب آتى قالدى ويرانا
Məndən sоrа аtlаrımı minən yох مندن سونرا آتلاريمى مينن يوخ
Bir qоç igid sərdаrımı (13) giyən yох بير قوچ ايگيت سرداريمى گييه ن يوخ

Sеl оynаdı, Оtlаqlı’dаn gətirdi سئل اوينادى٬ اوتلاقلى´دان گتيردى
Vаrаmа’dа gеrçəkliyə (14) yеtirdiواراما´دا گئرچكلى´يه يئتيردى
Mənsur Ləşkər (15) cənаzəmi götürdü منصور لشكر جنازه مى گؤتوردو
Аnа bаcım, qаşım qаnа bulаndı آنا باجيم٬ قاشيم٬ قانا بولاندى
Qırmızı birçəyim lаtа (16) bоyаndı قيرميزى بيرچه ييم لاتا بوياندى

Bеlə diyir Qulu (17), şе’ri düzəldən بئله دييير" قولو"٬ شئعرى دوزه لدن
Sərnivişti (18) yаzılmışdı əzəldənسرنيويشتى يازيلميشدى ازلدن
Böyük Xаn! cənаzəmi sаlmа nəzərdən بؤيوك خان! جنازه مى سالما نظردن
Еlхаnının хаr оlmаsın ölüsü ائلخانىنين خار اولماسين اؤلوسو
Аğlаsın yаsındа еli-ulusu آغلاسين ياسينا ائلى٬ اولوسو
------------------------------------------------------


1.Əsəd Nizаm’ın məhəllə rəqibləri оlublаr. اسد نيظام´ين محلله رقيبلري اولوبلار
2. Əslən Şаhsеvən еlindən оlаn Əsəd Nizаm’ın qаdını Хədicə хаnım
. اصلن شاه سئوه ن ائليندن اولان اسد نيظام´ين قاديني خديجه خانيم
3. Dоlu. دولو
4. Vеysаbаd’dа yеr аdıdır. وئيس آباد´دا يئر آديدير
5. Əsəd Nizаm’ın kiçik оğlu. اسد نيظام´ين كيچيك اوغلو
6. Nаtyаr, nаcur,qаydаsız. ناتيار، ناجور، قايداسيز
7. Bu misrаdа оnun mеyidinin pаlçıq içində оlmаsınа işаrə еdilir
. بو ميصراعدا اونون مئييدينين پالچيق ايچينده اولماسينا ايشاره ائديلير
8. Buruq sаç mə’nаsındаdır. بوروق ساچ معناسيندادير
9. Ləcаn. لجان
10. Sаvə’nin Əlişаr kəndinin çölüdür. ساوه´نين علي شير كندينين چؤلودور
11. Sаvə’nin Zərənd bəхşinin kəndlərindən biridir, Vаrаmа çаyı dа оrаdаn kеçir
. ساوه´نين زرند بخشىنين كندلريندن بيرىديرּ واراما چايى دا اورادان گئچيرּ
12. Əsəd Nizаm’ın аiləsindən biri еhtimаl оlunurּ اسد نيظام´ين عاييله سيندن بيرى ائحتيمال اولونورּ
13. Böyük hörmət və mənsəb sаhiblərinin о dövrlərdə üst gеyimi
. بؤيوك حؤرمت و منصب صاحيبلرينين او دؤورده اوست گيييمىּ
14. Əkin sаhəsi. اكين ساحه سى
15. Vаrаmа хаnlаrındаn оlub Əsəd Nizаm’ın qаynıdır. واراما خانلاريندان اولوب٬ اسد نيظام´ين قاينىدير
16. Bаtаqlıq.باتاقليق
17. Şе’rin müəllifi Mustаfа Quluхаn (Əsəd Nizаm) nəzərdə tutulur
شئعرين مواللليفى موصطافا قولوخان (اسد نيظام) نظرده توتولورּ
18. Аlın yаzısı. آلين يازيسى

گئرچه يه هو!!!!

http://merkezi-az.blogspot.com/2005/04/blog-post.html

+ نوشته شده در ۱۰/۱۰/۱۳۸۶ساعت ۱۶:۵۹ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

شعر اسد نیظام وحیدر بابای شهریار

حئيدربابايا سلام اثرينده بيز خالق ياراديجيليغينين نومونه لرينه چوخ راست گليريك. بونونلا باغلي كانكرئت بير فاكتي گتيرمك اولار. عصرين اووللرينده بير ائل عاشيغي طرفيندن يازيلميش بير شئعرين خوصوصييت‎لري بيزه حئيدربابايا سلام اثريني خاطيرلاتدي. اثر ايران آذربايجانىنين ساوه ويلايتينده ياشايان شاعير اسد نيظام طرفيندن يازيلميشدير. بوباره‎ده بيز رحمتليك علي‎بن كمالىنين 80-جي ايللرده تئهراندا چاپ ائديله ن وارليق درگي‎سينده‎كي سيلسيله يازيلاريندان بيرينده راست گلديك. آپارما سئل آماندي آدلي بو شئعر شهريار´ين اؤلمز اثري حئيدربابايا سلام پوئماسي‎ايله چوخ اوزلاشير. هر ايكي شئعرده اوخشار جهت‎لر چوخدور. فرقلر يالنيز شئعرلرين يازيلما تاريخي و مضمونلاريندادير.

اسد نيظام بو شئعريني 1900-جي ايلده يازيلميشدير. اثرين ائله آديندان گؤرونور كي، او بدبين، تراگيك روحدا يازيلميشدير، اونو دا قئيد ائده ك‎كي، قفيل گلن سئل اونون جاودان قوهوملاريني گؤتوروب آپارير. بوندان تأثيرله نن شاعير بير فاجيعه پوئماسي يازير. چوخ ماراقلي‎دير كي، اوستاد شهريار دا مشهور حئيدربابايا سلام شئعريني بو سبكيده يازميشدير. حئيدربابايا سلام اثرينده آنا يورددا كئچه ن گونلرين ناستولژي حسرتي دويولورسا، آدي چكيله ن اثرده يايلاقدا قفيل سئل‎دن بير گؤز قيرپيميندا ويران قالان يوردون موصيبت ‎لريندن دانيشيلير.

اسد نيظام اؤزو خان نسليندن اولسا دا، هميشه حاق، عدالت طرفداري اولوب، خالقا ظولم ائده نلره قارشي چيخيب، ائله بونا گؤره‎ده خالق اونو اؤزونه باشچي-ائلخاني سئچيب. سونرالار اونون بو وظيفه‎سي رسمي اولاراق دؤولت طرفيندن ‎ده تانينير. بدبخت‎ليكدن سونرالار اسد نيظام´ين اؤزونون ياشاديغي، 12مين ائوي احاطه ائدن يوردا برك سئل گلير. كؤرپه اوغلونو خيلاص ائتمك ايسته ين ائل شاعيرينين اؤزونو ده سئل آپارير، سئل آپاردي آدلي پوئماسي بوگونه قده ر ساوه ويلايتينين خرقان بؤلگه‎سينده، اؤزه لليكله اسد نيظام´ين منسوب اولدوغو گلوند طايفاسيندا ديللر ازبري و اوره ك دردلريني گؤسته ره ن علمه چئوريلميشدير. اسد نيظام بو پوئمادا بوتون دويغولاريني داها طبيعي و رئال وئرمك اوچون خالق آراسيندا ايشله ديلن ايفاده لردن، دئييملردن، آغيتلاردان ايستيفاده ائتميشدير.

قارا بولوت گؤي اوزونو توتوبدور
هئچ بيلمـه‎ نم بختيم نـدن ياتـيبديـر
چرخ-ي فلك قوللاريمي چاتيبدير.
آرالان بولـوت ، آرالان بولـوت
باشيميز اوستونده قارالان بولوت.

چاديري قورموشدوم دري-درينده
مـن بير چيــراغ ايـديـم او گـلونــد´ه
قـيـرخ بدوو اتلاريم قـالدي چمـنده
آپارمـا سـئل ، آپارما سـئل آمـاندي
اكبرخان ، عسگرخان منلن ياماندي


ائلي طرفيندن ائلخاني سئچيله ن اسد نيظام ائلين داوارينين بئله ياد اؤلكه طرفيندن ساغيلماسينا ائعتيناسيز قالمير.

خـراب اولسـون وئيس آبـاد´ين دره سـي
دؤرد ‎يانيندان سئل گلير اولمور چاره‎ سي
اســد نـيـظام ايــــديـــم ائللر اييه سـي
بــونــدان ســونـرا دودمــانيــم داغيـليـر
ائل قـويـونـو، يــاد اؤلــكه‎ده ســاغيليــر

يقين كي، اسد نيظام´ين بو شئعري شهريار´ين ياراديجيليغيني داها دريندن اؤيره نمك و اونو ياخشي منيمسه مك اوچون گره كلي اولاجاقدير. اؤرنك گتيرديييميز بو شئعرين تيمثاليندا شيفاهي خالق ادبيياتينين، ائل عاشيق‎لارينين و شاعيرلرينين شهريار صنعتينده كي ايزلرينين داها بير نومونه‎سينه راست گلديك.

http://merkezi-az.blogspot.com/2005/01/blog-post.html

+ نوشته شده در ۱۰/۱۰/۱۳۸۶ساعت ۱۶:۴۰ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

تیلیم خان-1

من بو یازیلینی عیناً نقل ایلییمم تا اوخویانلارا امانتدارلیق ایلمیش اولام.بیلرم کی شسون باسوادلاری بو یازیلیلارا سوزی وار.گورگ کیمنن دیل چیخاجاق؟!

                                         *******************

قبل از اينکه به معرفي شاعر ترکي سراي تواناي ساوه پرداخته شود ، لازم است که مختصري در مورد موقعيت جغرافيايي, فرهنگي و اجتماعي شهرستان ساوه بيان شود.

شهرستان ساوه که در تقسيمات کشوري در استان مرکزي واقع است از شمال به کرج و قزوين، از مشرق به ري و قم ، از مغرب به استان همدان و از جنوب به تفرش و قم محدود است، وسعت اين شهرستان
۹۷۰۸ کيلومتر مربع و ارتفاع شهر از سطح دريا ۹۹۵
متر مي باشد. نام ساوه که در
زبان ترکي ساوا گفته مي¬شود به معني هماي سعادت (سعادت قوشو) و خرده طلا آمده است .

شهرستان ساوه داراي چهار بخش مي باشد :
۱-
بخش مرکزي و حومه
۲-
بخش نوبران
۳-
بخش زرند
۴-
بخش قاراغان(خرقان)

- بخش مرکزي داراي
۷۰ روستا مي باشد که همه اينها به جز تعداد ۷
روستا (دينار آباد، قلعک، نورعلي بگ، باغ شيخ، والمان, احمد آباد . سيليگرد) بقيه ترک زبان مي باشند و بيشتر ترکهاي اين بخش از ترکهاي شاهسئون مي باشند.

- بخش نوبران: در گذشته نام رسمي اين بخش مزدقان بوده که به مزلقان شهرت داشته، در اين بخش روستايي است به نام مزلقان که رودخانه¬اي دارد به نام «مزلقان چاي» که اين رود از کوههاي قاراغان سرچشمه گرفته و يکي از شاخه هاي آن رذغ مي باشد که روستاي «مرغئي» (مراغه) در حاشيه اين رود واقع شده است. در اين بخش
۱۰۰
روستا واقع است که همگي به زبان ترکي صحبت مي کنند.

- بخش زرند: که اخيراٌّ به شهرستان زرنديه تبديل شده است, داراي
۹۰ روستا مي باشد و به جز تعداد ۵
روستا ( مأمونيّه ، اميرآباد ، کؤهنه زرند و….) که فارسي زبانند، بقيه همگي ترک مي باشند.

- بخش قاراغان (خرقان): در اين بخش حدودا
۵۰ روستا قرار دارد که به غير از ۲
روستا (ويدر و الوير)، بقيه ترک زبانند.

«قوم خلج» که از اقوام باستاني و ترک مي باشند, نيز در اين بخش زندگي مي کنند. با اين تفاوت که زبان ترکي رايج در بخشهاي ياد شده لهجه اي از زبان ترکي آذربايجاني بوده ولي ترکي خلجي شاخه اي از ترکي قديم مي باشد و از وجود همين قوم خلج است که از قديم به اين منطقه «خلجستان ساوه» گفته مي شود و با «خلجستان قم» و تفرش ارتباط نزديکي داشته است (هم اکنون در خلجستان قم و تفرش به زبان ترکي خلجي صحبت مي شود و از نظر زبانشناسي فوق العاده حائز اهميت است).

در بخش خرقان در
۲ کيلومتري روستاي حصار و ۳۰
کيلومتري شهرک آب گرم دو قلعه وجود دارد که به گفته دانشمندان اروپايي (ديويد ايستر ناخ و کايلر يانگ) از يادگارهاي دوره سلجوقي مي باشند.

در گذشته بخشي به نام جعفرآباد هم در جنوب شرقي ساوه و غرب قم جزء شهرستان ساوه بوده که بعد از انقلاب اسلامي به شهرستان قم الحاق گرديده است. اهالي اين بخش نيز ترک زبان هستند.
ساوه در دوره اسلامي نيز اهميت داشته و حتٌي گفته مي شود که محل کنوني شهر ساوه دريا بوده و در سال به دنيا آمدن پيغمبر بزرگ اسلام (حضرت محمّد(ص) خشک گرديده است.

همان طور که قبلاٌّ نيز گفته شد, زبان ترکي رايج در شهرستان ساوه شاخه اي از ترکي آذربايجاني مي باشد که به گويش هاي همدان, قزوين, اسدآباد, زنجان, تيکان تپه, سايين قالا (شاهين دژ) و . . . بسيار نزديک است.

با استناد به اظهارات فوق تيليم خان، شاعر تواناي ترکي سرا, شاعر ايران و آذربايجان مي باشد که در سالهاي
۱۲۰۹- ۱۱۳۶هـ . ش., ( ۱۲۴۶-۱۱۷۳ هـ . ق.) و (۱۸۳۱-۱۷۵۸
م .) مي زيسته است. محل تولد وي روستاي «مرغئي» (مراغه) از منطقه مزلقان چاي ساوه مي باشد. اين روستا در تقسيمات فعلي کشوري جزء بخش نوبران شهرستان ساوه است.

نام پدر تيليم خان «تيمورخان» و نام پدر بزرگش «قاراخان» مي باشد. پسرانش به نامهاي «ابوالقاسم بگ»، «غلامحسين بگ» و «شکرالله بگ» بوده اند. نام يکي از دخترانش «زرافشان» و نام دختر ديگرش مشخص نيست. همسرش” «مختومه خانم», خواهر کوچکتر «مهري خانم» دختر حاجي محمّدرضاخان بوده است. گفته مي شود تيليم¬خان دل در گرو عشق مهري داشته ولي مهري با شخصي به نام «صفي الله خان» که از مقامات بلندپايه نظامي آن دوره بوده ازدواج کرده و به شيراز مي رود. تيليم خان نيز به شيراز رفته و در آنجا به شغل نجاري و منبت کاري مشغول مي شود و بعد از مدّتي به ديار خود بر مي گردد و با مختومه خانم ازدواج مي¬کند.

شيراز منه زيندان اوْلور
گئدن گلين, گئدن گلين

کلمه تيليم که در کتاب ارزشمند «ديوان لغات التّرک» محمود کاشغري آمده از کلمه هاي اصيل ترکي و به معني زياد، تمام، کامل، هميشه، دائم، باپايه و اساس و ابدي مي باشد. (ديوان الغات التّرک جلد
۱ صفحه ۵۱۴-۳۹۷)


تيليم خان در سن
۷۰ الي ۷۵ سالگي در روستان مرغئي وفات نموده و در همانجا دفن مي گردد ، قبر وي در قبرستان همان روستا واقع مي باشد که اميد است هرچه سريعتر بارگاهي در خور شان و منزلت تيليم خان برپا گردد.

***
چنين نقل است که شبي تيليم خان در منزلش بوده که دو نفر سوار بر اسب در منزل وي را مي زنند و از تيليم خان طلب آب مي کنند تيليم خان براي آنها آب آورده و آنها پس از نوشيدن آب، جرعه اي از آنرا به تيليم خان تعارف مي کنند. او نيز جرعه اي از آن آب نوشيده و سپس آن دو نفر ناپديد مي شوند. تيليم خان هم راهي مزرعه اش در آسقين (ييلاق، اوبا) مي شود، در سر راه در منطقه اي که اکنون به” «تيليم خان گديگي»” شهرت دارد از هوش مي رود. (نکته جالب اينکه از تيليم خان گديگي مزار شاهزاده مسلم مشخص است) عده اي تيليم خان را در حالت بي هوشي يافته و او را به آسقين (آسگين) مي برند. در آنجا زني عارفه پي به روحاني بودن اين حالت برده و او را از پزشک بي نياز مي بيند.

چنانچه از آثار تيليم خان مشخص است، وي با آثار شاعران قبل از خود آشنايي لازم را داشته و بر بعضي اشعار آنان نظيره نوشته است. از شاعراني که تيليم خان از اشعار آنان در شعرش به انحاء مختلف استفاده کرده مي توان به شاعران ذيل اشاره کرد:

۱- محمّد فضولي شاعر بزرگ آذربايجان (قرن نهم هجري) ۲- عمادالدين نسيمي بنيانگذار فرقه حروفيه(قرن هشتم هجري), ۳- ملاپناه واقف( که معاصر تيليم خان و وزير ابراهيم خليل خان حاکم وقت منطقه ي قاراباغ آذربايجان شمالي و مستقر در قلعه ي شوشا بوده است). ۴- شاه اسماعيل ختايي (بنيانگذار سلسله صفويه) ۵- مختوم قلي فراغي شاعر بزرگ ترکمن( که چند دهه قبل از تيليم خان دار فاني را وداع گفته است. ۶- تيکمه داشلي خسته قاسم(که در دوره صفويه و افشاريه در بين سالهاي ۱۰۸۱و ۱۱۵۷
هجري شمسي مي زيسته است.

همانطور که تيليم خان در اشعار خود از شاعران قبل از خود تاثيراتي پذيرفته، بر شاعران بعد از خود نيز تاثيراتي داشته است. اين امر را مي توان در آثار شعرايي نظير مأذون قشقايي, ترکمن محمود (از نوادگان تيليم خان), حکيم هيدجي و شاعران ديگر منطقه به خوبي مشاهده نمود.

تيليم خان در آثار خود از ادبيات شفاهي و فوْلکلور غني ترکان (مخصوصا منطقه ساوه و همدان) استفاده هاي فراواني برده است؛ مانند استفاده از امثال و حکم، گفتار نياکان, قصّه ها, داستانها, اصطلاحات رايج در زبان مردم و . . .

براي اثبات ادعاي خود, در اين جا به کار برده شدن ضرب المثل معروف “بير گوٍلونه ن ياز اوْلماز”(با يک گل بهار نمي شود), در يک بيت شاعر را شاهد مي آوريم.

هر مصلحت اوْلسا ائلينه ن گره ک مثلدير بو, بير گوٍلونه ن ياز اوْلماز

يا در اشعاري چون «مؤو ايله قوْيونون موٍباحيثه سي- بحث تاک با ميش» و «يئر ايله گؤيون بحثي- مباحثه ي زمين و آسمان» از داستانهاي قديمي مانند بحث «درخت خرما و بز» الهام گرفته است .

از آثار تيليم خان چنين بر مي آيد که وي علاوه بر ادبيّات ترکي بر ادبيّات عرب و فارسي تسلط کافي داشته و اشعاري نيز به اين زبانها سروده است .

ايگيـد اودور اهل-ي عيرفان يانيندا
دمـه دم قاتمــايا, وئــره بيردم گوش
سوْروشسالار اصول-ي ديـن نئچه دي،
عرب خمس و فارسي پنج و توٍرکو بئش

از اشعار تيليم خان که تاکنون در دست است، بيشترشان داراي مفهوم مذهبي، اجتماعي و پند و اندرز و حکمت مي باشند.

لازم به ذکر است که در کتابت اين مجموعه، تا حدّي از «الفباي زبان ترکي» مصوّب در دو سمينار «بررسي نگارش زبان ترکي» که با ارائه ي دهها مقاله ي علمي توسط اساتيد و مدرسين همين زبان در دانشگاه, نويسندگان, روزنامه نگاران, شعراء و ساير صاحب نظران در اين زمينه, در سالهاي
۱۳۷۹ و ۱۳۸۰
شمسي در تهران برگزار گرديد, استفاده شده است. لازم به ذکر است که اين شيوه نگارش قابل برگردان به وسيله کامپيوتر به الفباي ترکي لاتين با کمترين غلط ميباشد.

بعضي نکات مورد اختلاف با الفباي فارسي در ذيل اشاره مي شود.

- “ئ” به جاي کسره (-ِ) مانند يئر/ يِر/ (زمين).
- “ه-ـه” به جاي فتحه در بعضي مواقع مانند دده/ دَدَ/ و ننه/ نَنَ/ (پدر- مادر)..
- در نوشتن اضافات (مضاف و مضاف¬اليه، صفت و موصوف) فارسي و عربي بين مضاف و مضاف¬اليه (-) قرار داده شده، هم از جهت مشخص نمودن غير ترکي بودن آن اضافه و هم به جهت سادگي در خواندن و رساندن مفهوم مانند: / قابِ قوسين / که به صورت / قاب- قوسين / نوشته شده .

اشعار تيليم خان، بيشتر به لهجه ادبي سروده شده، ولي در بعضي اشعار که به لهجه محلي ديده يا شنيده شده، سعي گرديده که عيناٌّ نوشته شود؛ مانند :

- جاروکش اوْللام خانه يده(خانه¬نده).
- عتبه يده(عتبه نده) بير داشام.
- ياخشيليق ائيله يه ي بيلَن اوْلمويا..

هدف از گردآوري اين مجموعه «ديوان اشعار حکيم تيليم خان» (جلد اوّل) معرفي اين شاعر بزرگ, توانمند, عارف و حکيم به خوانندگان و دنياي ادبيات, همچنين درخواست از اهالي ادبپرور منطقه در راستاي گردآوري و نشر صدها عنوان اشعار چاپ نشده و مانده در سينه ها, بياض ها و نسخه هاي موجود در دست اهالي منطقه مي باشد.

محقق بزرگ و خستگي ناپذير مرحوم دکتر علي کمالي هم در راستاي گردآوري آثار تيليم خان زحمات زيادي را متحمل شد ولي با درگذشت نابهنگام وي و عدم ادامه راه وي توسط خانوادهاش, زحمات سي و اندي ساله او بيثمر ماند. اميدوارم خانواده کمالي هم با چاپ و نشر ديوان کامل تيليم خان زحمات آن مرحوم را به نتيجه برسانند.

حال که صحبت به علي کمالي رسيد جا دارد مختصري از فعاليتهاي فرهنگي آن مرحوم بيان شود: مرحوم دکتر کمالي در روستاي «بند امير» ساوه در يک خانواده روشنفکر ديده به جهان گشود. بعد از اتمام دوره ابتدايي در بند امير و دوره متوسطه در ساوه و تهران, در رشته حقوق به اخذ درجه ي ليسانس از دانشگاه تهران نائل شده و بعد از چندي در رشته ي حقوق و علوم سياسي همين دانشگاه مدرک فوق ليسانس دريافت مي دارد و به عنوان وکيل پايه يک دادگستري در تهران مشغول به کار مي شود. در کنار کار وکالت، با تمام امکانات مادي و معنوي خود در زمينه ي شناسايي و گردآوري ادبيّات شفاهي مناطق ساوه, همدان, زرند و همچنين ايل قشقايي همت مي گمارد. مقالات ايشان به عنوان عضو هيئت تحريريه مجله وارليق، در اين مجله به چاپ مي رسيد. يکي از فعاليتهاي ادبي ايشان معرفي شاعر بزرگ ساوه” تيليم خان ” به ادبيات ايران و دنياي ترک مي باشد که اين موضوع در آکادمي ملي علوم آذربايجان (آذربايجان ميللي عئلملر آکادئمياسي ) به ثبت رسيده و تحقيقات ايشان در زمينه ي تيليم خان شناسي به عنوان تِز دکتراي وي ارزيابي و قبول گرديده بود که متاسفانه تقدير الهي فرصت دفاع از نظريه ي علمي خود به آن مرحوم را نداد و در آستانه اخذ درجه ي دکترا دعوت حق را لبيک گفت.

با درگذشت دکتر کمالي و عدم ادامه راه ايشان از طرف خانواده و بستگانش, اين وظيفه ي سنگين يعني گردآوري و نشر آثار تيليم خان به دوش همه ي همشهريان افتاده است. اميدوارم ادب دوستان منطقه در اين راه همت نمايند.

از کليه خوانندگان و صاحب نظران عزيز در خواست مي شود تا نظرات و پيشنهادات خود و اشعار چاپ نشده ي شاعر که در سينه هاي خود حفظ کرده اند و يا در نسخه اي در اختيار دارند را با ما در ميان بگذارند، تا در چاپهاي بعدي مورد استفاده قرار گيرد.

اسداله اميري - بهار
۱۳۸۵


گردآورنده جلد نخست ديوان حکيم تيليم خان

Asadollah_amiri@yahoo.com

۱- با در نظر گرفتن خواندگان در ساير کشورهاي ترکي زبان, متن کتاب با الفباي ترکي معاصر (الفباي برگرفته از لاتين) نيز داده شده که جدول استفاده از اين الفبا در آخر کتاب درج گرديده است

——–
اين نوشته مقدمه جلد نخست ديوان حکيم تيليم خان است که اخيرا به همت آقاي مهندس اميري در دو هزار جلد چاپ و منتشر شده است.  کتاب مقدمه اي نيز به زبان ترکي و به قلم آقاي دکتر گونئيلي دارد .

www.hbayat.com




http://telimxan-turkce.blogspot.com




+ نوشته شده در ۳/۱۰/۱۳۸۶ساعت ۱۸:۰۳ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

سواران ایل شاهسون بغدادی ومشروطیت

ايل شاهسون بغدادي به گروهي از شاهسونان ايران گفته مي شود که از کرکوک فعلي درعراق به ايران کوچانده شده ودرايران مرکزي متوطن گرديده اند.منطقه ييلاق وقشلاق اين ايل ازهمدان تا دشت فشافويه وشهرستان ساوه وقم گسترده وبعد از ديکتاتوري رضاخان پراکنده گرديده اند.دکتر عطاالله حسني -دکتراي تاريخ واستاد دانشگاه شهيد بهشتي درکتاب خود مطالب زير را درباب ايل مذکور عنوان ميکند:" ايل شاهسون بغدادي با 29 طايفه ونزديک به 220 تيره، از ايلات بزرگ ساوه ونواحي مجاور آن است.اين ايل که در اواخر دهه ي 1140 هجري قمري توسط نادر شاه ازنواحي مجاور کرکوک به خراسان کوچانيده شد-که علت معروفيت ايل به "بغدادي" هم از اين روست- پس از مرگ نادر به شيراز رفت واز زمان آقا محمد خان قاجار درمحل فعلي مستقر شد. درزمان ناصرالدين شاه، کوه خرقان به عنوان ييلاق ومناطق مجاور ساوه،تفرش،اراک،قم وقزوين به عنوان قشلاق ايل،رسميت يافت ودفتر چه"يورت"صادر شد. درزمان رضاشاه،اسکان تدريجي اين عشاير آغاز گرديد ودر دهه ي 1330 تقريباً،شيوه ي معيشتي عشايري وييلاق وقشلاق ايشان منسوخ گرديد. اين ايل هنوز هويت فرهنگي خود رااز دست نداده است وافراد آن در تهران، ساوه ،قم،ورامين،شهريار،همدان،ملاير،زنجان،قزوين،کرج وسايرنقاط ايران زندگي مي کنند." ازاين ايل درحوزه هاي سياسي،فرهنگي،اجتماعي ونظامي در طول تاريخ بزرگاني بر خاسته اند که درحيات جامعه ايراني تاثير بسزا داشته اند. (خاطرات علي اکبر خان قرابيگلو معروف به فتح السلطان)

در بعد از تخته قاپو ي رضاخان،این ایل ناچاراً در شهر های: تهران،ساوه،قم،ورامین وهشتگرد مقیم ونسل جدید آن پس از تحصیلات عالیه درمناصب ومقامات بالای جامعه مشغول به خدمت میباشند. این ایل دارای مردمانی:غیور،تمیز،خداپرست ومیهن دوست وشریف میباشند که همواره درسخت ترین حوادث تاریخی بداد ملت ایران رسیده وبا دشمنان این آب وخاک جنگیده وشر اجانب ویاغیان شورشی رااز سر مردم کوتاه کرده اند.(اصغر حسنی)

"در نهضت مشروطه سواران ایل شاهسون بغدادى به فرماندهى على اکبرخان منصور نظام حضور فعال داشتند و از قواى نظامى حامى مجلس بودند که با حذف آنها مخالفان مشروطه جسارت حمله به مجلس را پیدا کردند. على اکبرخان منصور نظام در هجده سالگى سرکردگى ایل شاهسون بغدادى را به عهده گرفته بود. در دوره مظفرالدین شاه سواران ایل را به خدمت قزاقى درآورد و به دستور شاه درجه میرپنجى (سرلشگرى) دریافت کرد. هنگامى که غوغاى مشروطه بالا گرفت تعدادى از سواران شاهسونى نیز به همراه دیگران در حرم حضرت عبدالعظیم بست نشستند و دیگر حاضر نبودند که در خدمت قزاقخانه باشند و از قزاقخانه خارج شدند و به یورت هاى خویش بازگشتند و با حمایت نکردن از حکومت به دفاع از مشروطه پرداختند. زمانى که محمدعلى شاه قدرت به دست مى گیرد طى حکمى منصورنظام را بار دیگر به پایتخت فرامى خواند. مشروطه خواهان منصورنظام را به مجلس احضار مى کنند و در آنجا او را به قرآن سوگند مى دهند که حامى مشروطه باشد و به آن خیانت نکند. وى نیز قسم یاد مى کند و تا آخرین روز به قسم خود وفادار مى ماند و تا زمانى که در تهران بود با سربازان ایل خود از مجلس و نمایندگان حفاظت مى کند. على اکبرخان فتح السلطان که از سواران ایل شاهسون بوده در این باره مى گوید: «محمدعلى شاه به علت مخالفت با مجلس دستور مى دهد به وسیله شترخانه و قاطرخانه، شهر شلوغ شود و ایجاد ترس و وحشت کنند. از طرف دیگر مجلس امنیت تهران را به منصورنظام واگذار مى کند. سواران منصورنظام هر شب بین ده تا بیست نفر از اراذل و اوباش را دستگیر مى کردند و تحویل مجلس مى دادند، از جمله صنیع حضرت و مختارالسلطنه که از قدرتمندان طرفدار محمدعلى شاه بودند توسط منصور نظام دستگیر و به دوشان تپه برده مى شوند و از آنجا آنها را به کلات نادرى مى برند و تحویل مى دهند.» مشاوران شاه پس از گزارش این جریانات به شاه توصیه مى کنند که اگر قصد دارد مجلس را به توپ ببندد قبل از آن منصورنظام را از میان بردارد چرا که او حامى نظامى مجلس بود و سوارانش خطر جدى اى براى دولت بودند، بنابراین شاه تصمیم مى گیرد که سواران منصور نظام را پراکنده سازد و از قدرتش بکاهد. بعد از پراکنده ساختن سوارانش براى اینکه از تهران دورش کند شاه او را حاکم کردستان مى کند. در حین آماده شدن براى رفتن به کردستان میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل و ملک المتکلمین به خانه اش مى روند و از او درخواست پناهندگى مى کنند. منصورنظام آنها را به خانه اش برد و خودش هم به کردستان نرفت. درباریان که از این جریان باخبر شدند روز بعد براى تفتیش به خانه منصور نظام رفتند اما او که از قبل از ماجراى تفتیش توسط شخصى به نام میرزا عبدالله خان باخبر شده بود شبانه صوراسرافیل و ملک المتکلمین را به باغ یکى از دوستانش در شمیران برد و خودش هم سپیده دم به همراه همسرش روانه حرم حضرت عبدالعظیم شد و بعد از آن به زادگاهش همدان رفت. در همین اثنا مجلس به توپ بسته شد و دوران استبداد صغیر شروع شد. از تهران تلگرافى به منصورنظام شد و از او خواستند که به تهران بازگردد. منصورنظام با اینکه پس از این تلگراف مى فهمد که دیگر کارش تمام است و آخر عمرش فرارسیده است، اما پس از چند روز به سمت تهران حرکت مى کند و خود را به امیربهادر (وزیر جنگ) معرفى مى کند. امیربهادر با روى خوش مى گوید: خسته هستید بروید و فردا صبح تشریف بیاورید. فردا که بازمى گردد امیربهادر پس از تعارفات معمول دستور مى دهد که قهوه بیاورند و منصورنظام قهوه معروف قجرى را سر مى کشد. امیربهادر مى گوید: به منزل بروید تا حکم و دستور برایتان بگیریم. به گفته عبدالله خان و صمصام نظام، منصورنظام وقتى به خانه رسید حالت استفراغ و سرگیجه گرفت و تا آنها رفتند دکتر بیاورند جان به جان آفرین تسلیم کرد."(از اسناد ومدارک دکتر عطاالله حسنی)

+ نوشته شده در ۲۷/۹/۱۳۸۶ساعت ۱۳:۴۱ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(1)

بیزیم گو یچک یوردلاریمیز-1

در فرهنگ لغات استاد دهخدا اين عبارت در برابر کلمه ي الوير آمده است:
الوير دهي است از بخش خرقان شهرستان ساوه در هفت هزار متري شمال خاوري خرقان . در کوهستان واقع و سردسير است. سکنه آن 1522 تن شيعه هستند که به فارسي و لهجه ي تاتي و ترکي سخن مي گويند.آب آن از قنات و زهاب و رودخانه محلي و محصول آن غلات ، سيب زميني ،بنشن و انگور و ... .شغل مردم زراعت و گله داري و گليم و جاجيم بافي است. اکثر مردان براي تامين معاش به تهران مي روند. راه نيمه شوسه به زرند دارد که در مواقع غير باراني از آن ماشين مي توان برد . از آثار قديم آن دو قعله خرابه يکي در وسط آبادي وديگري در اراضي مزرعه شور است که در نتيجه کاوش آثار قديم ديده مي شود. در اين ده نه باب نجاري ، چهارده باب آهنگري ، هشت باب کفشدوزي ، دو باب خياطي و يک باب دبستان است. مزارع شور ، دارخاني ، نزديک ميان چشمه ، باقربلاغي ، چشمه ي رمضان ، کوپين زرنده ، محمد صالح و اوزون بايير جزء اين ده است. از ايلهاي شاهسون بغدادي و عرب کله کو در بهار به حدود اين ده مي آيند. زيارتگاهي دارد. از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 1). و رجوع به نزهه(ت) القلوب چ ليدن ص 73 شود. لازم به ذکر است که اعداد و ارقام ارائه شده در شرح بالا مربوط به زمان حال نمي باشد.
همانطوري که اشاره شد الوير از نظر لغت از گروه کلمات البرز والوند مي باشد بنابراين به همان اندازه که البرز والوند در تاريخ ايران سابقه دارند الوير نيزداراي سابقه مي باشد وبه يقين يکي از قديمي ترين روستاهاي ايران است .http://www.hejratian.mihanblog.com/1386/01/Default.aspx
+ نوشته شده در ۲۱/۹/۱۳۸۶ساعت ۱۱:۵۰ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

ساوا شسونلری

شاهسون ایل بغدادینین ترکوسونوخط لاتیینا یازیب وبیر آز داد دوزونو آیری ترک دیلینن ویرماخ واوخوماخ ایشی چتین الییب آمما!گرگ یاقچی امگلری اورگه قوات الییگ بیرآرتیم چابالایاخ.اگرتاری منه عمر وردی بولاری اوز خطیمیزه دوندریب آیری  یولونان سیزه یازارام .آشاقداکی یازینی بو وبلاگدان گوتورومم ایندی بوسیز وبودا سووز:http://savasahsevenler.blogspot.com 

*********************************************************************

Sava Şəsəvən Türklərindən Fal Byatıları

Şəsəvənlərin bu bayatı falı təkcə qadınlar tərəfindən açıla bilər. Bu fal çeşidi hamısal (kolektiv) bir biçimdə olar. Yaşlı bir ağbirçəgin dörəsinə oturanların biri istədigi bir bayatının birinci bəndini oxuyar. Ağbirçək qərnə hər oxunulan bəndə, ətəgində gizlətdigi təsbi muncuqlarıynan sayar. 41.ci bayatının birinci bəndi falın yaxçı, orta, qulay, pis olmasını görsədər. 41.ci bayatının birinci bəndi oxunduqdan sura, fal açan qərnə bayatının ardını oxuyub, yaxçı, pis, qulay, orta olduğunu diyər.

Bu 41 bayatını 1993 ilində Bələşli tayfasından Zübeydə Xudayarlı Kölndə oxumuş, Bayquş dərgisinin birinci sayısında yayılmışdı.

Kim Ərəb ABCyiynən oxumaq ister, http://merkezi-az.blogspot.com/ da oxuya bilər.

Vali Gözətən

 

Şirazın boz dağları
Tutubdu toz dağları
Molam qanad verseydi
Aşardım tez dağları

2 (qulay)

Qarşıda qoç yatıbdı

Qoç buynuzu çatıbdı

Heyif qoç əməginə

Qurru yerdə yatıbdı

3 (yaxçı)

Qaraqandan qar göndər

Ağ dəsmala sar göndər

Müşgil işim düşübdü

İmamlardan car göndər

4 (yaxçı)

Ağ at biçində gəzər

Buxav qiçində gəzər

Qurban olum qardaşa

Xanlar içində gəzər

5 (yaxçı)

Əli əlidən mədəd

Molam Əlidən mədəd

Xalxa bəydən paşadan

Bizə Əlidən mədəd

6 (yaxçı)

Dağdan gəler dağ kimi

Hevkirer allah kimi

Əyiler su içməgə

Bağırer oğlaq kimi

7 (yaxçı)

Bu bazar uzun bazar

İçində bir qiz gəzər

Əlində qələm davad

Dərdimə dərman yazar

8 (yaxçı)

Saqqız ağacı haça

Əlim dulaşdı saça

Bir mərd oğlan isterem

məni götürə qaça

9 (qulay)

Bu kəklik naşı kəklik

qanadın qaşı kəklik

Altına su düşübdü

Balasın daşı kəklik

10 (yaxçı)

Həsəniyəm həsəni

Tarım saxlasın səni

Xəstə göyül nar istər

mənim göynüm ha səni

11 (yaxçı)

Baba naçar ağlama

Gündü giçər ağlama

Qapını bağlayan baba

Bir gün açar ağlama

12 (qulay)

Çubuğu çaldım duvara

Elçi göndərdim yara

Nəhlət gəlsin bu yara

Elçimə cavab oldu

13 (yaxçı)

O yandan Əli gəler

Əli divəli gəler

Qardaşım şah nükəri

Sağlıq xəbəri gəler

14 (yaxçı)

Qapıdan biri gəldi

Tarının nuru gəldi

Bu arxı kim pəklədi

Su bilə duru gəldi

15 (yaxçı)

Həsən Hüseyn arxları

Buy tutub qırnaxları

Sən ol səlbi ağacı

mən olum budaxları

16 (yaxçı)

Saqqız ağacı ları

dibində qalı sarı

Hər bir yana getsəm də

qibləmdi sənə sarı

17 (qulay)

Qoz ağacı quruldu

Dibində su duruldu

Hamının yarı gəldi

mənim boynum buruldu

18 (orta)

Bu dağlar Gənə dağlar

Çixaydım sənə dağlar

Molam qanad verseydi

Aşardım səni dağlar

19 (orta)

Qaralar var ağlar var

Ağ sinəmdə dağlar var

Qoy gülə göynü şadlar

Biz gülməli çağlar var

20 (orta)

Bu dağlar bəlgəli dağlar

Dibi kölgəli dağlar

Oturdam yol gözlərəm

haçaq el gəli dağlar

21 (pis)

Bu dağlar başı qardı

Mənim işim ahızardı

Şirin laylay çalan yoxdu

Yar yanından gələn yoxdu

22 (qulay)

Zula tikən

Verib qolqola tikən

Bilməm hardan gələrəy

Gözüm o yola tikəm

23 (pis)

Bir çay geçdim daşı yox

Bir atr mindim başı yox

Heyif olsun dədəmə

Yanında qardaşı yox

24 (yaxçı)

Qoz ağacı döyləm mən

Hər gələnə əyiləm

Əyil üzüydən öpüm

Mən özgəsi döyülem

25 (orta)

Qıt at nalın qurbanı

Xətti xalın qurbanı

Məni yetir qardaşa

Dırnaqların qurbanı

26 (orta)

Qızıl gülü dərərlə

Dəsdə dəsdə sərərlə

xoş o qizin halına

sevdiginə virərlə

27 (orta)

Dağların göy çiməni

Güyərer göy çiməni

Ya gəzərəm taparam

Ya vurar avçı məni

28 (qulay)

Baba mənəm baba mən

Bir don geydim qaba mən

Yıxdım özüm öz yevim

İləmədim toba mən

29 (pis)

Burdan bir maya geçdi

Çalxandı çaya geçdi

Ət tökdü sümük qırdı

Əməgi zaya geçdi

30 (yaxcı)

Damdamadı damımız

Quşadı eyvanımız

Sən ordan çıx mən burdan

Kör olsun düşmənimiz

31 (yaxçı)

Damdan dama gəlmişəm

Yer salmağa gəlmişəm

Mən oğlanın bacısı

Qız almağa gəlmişəm

32 (yaxçı)

http://savasahsevenler.blogspot.com

+ نوشته شده در ۱۸/۹/۱۳۸۶ساعت ۱۶:۲۳ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

کلبه ی آسیائی کنار جویبار yurt-by-river

 

        بو یوردا باخین و ایه انگیسی اوخویابیلرییز ،عکسین آلتیندا کی مطلبی اوخویون!

        

What's a Yurt

 (also known as a Ger)

 

 

In Buryat Mongolian "ger" simply means "home." In Russian it is known as a yurta, hence it is more commonly known in English as a "yurt." The ger is not only the traditional dwelling of the Buryats, but of all Mongolian peoples as well as of the Kazakh, Kirghiz, Tuvans, Tatars, Yakuts, and other Central Asian and Siberian peoples. The most commonly known kind of ger is the nomads' ger, which is used by almost all Central Asian nomads, including Mongols and some of the Buryats .

 

The Yurt dates back to the time of Genghis Khan in the 13th century. Yurts have been used by generations of nomadic horse herders in Mongolia as portable homes which can be set up anywhere . 

 

At the most basic level, one might say a yurt is a glorified tent - but a yurt is really much more. The Mongols live in them year round and tend to prefer them to other forms of housing. See history .

 

The original designs of these structures involved five basic elements: lattice walls, roof beams, a roof ring, a door, and a felt or hide covering. When put together, it created a simple round wooden latticework frame with a combination of felt and sheep skin covering the outside depending on the season .

http://www.yurtco.com/products/prd-ord-us.html 

 

گوردویوز نه ایچون، سیزه ددیم : عکس آلتیندا کی مطلبی اوخویون! ایه گیدییز وردیگیم

لینکه ،گوردوییز کی: بیز یم یوردلار، بو یوردلارینان ناقارتا  فرق ایلر. بیزیم یوردلار

 زندگی یوردودو، ولی بولارکی عشق وحال ورفاه وداغدا گزمگ یوردودو.بیلییز نه درم!

 

 

+ نوشته شده در ۱۴/۹/۱۳۸۶ساعت ۰۹:۳۵ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

ایل بغدادی شاهسونلرینین گلبسته یورد لارینا خوش گلیمییز!

يورت (yurt)درنزد ترکمن ها يعني سرزمين،یعنی وطن یعنی: سرزميني كه در آن تركمنها مستقلانه در كمال آرامش و اقتدار بسر مي‌بردند و براي دفاع از تعرض بيگانگان برآن سرزمين متحدانه به صف مي ايستادند و تا آخرين قطرة خون مقاومت مي نمودند.

(http://www.turkmenstudents.com/modules/xfsection/article.php?articleid=32) درزمان صفویه به " ولایت"

تحت امر حکمرانان ومتنفذ ین درباری اتلاق شده وآمده است: پريخان خانيم در دوران شاه تهماسب يكي از اركان حكومت و مشاور

 وي بود و بسياري از تصميمات در كاخ با شكوه او در شهر قزوين آزربايجان كه به نام " پريخان خانم يورتو" مشهور بود اتخاذ مي

 شد(http://terken-terim.blogspot.com/2007/03/prixan-xanm-yurt.html). درویکی پدیا چگونگی نامگذاری

بجنورد چنین آمده است: نام‌گذاري‌: نام‌ شهر را بزنجرد، بيژن‌گرد، بوج‌ نرد، بيژن‌ يورت‌(یورد) و بجنرد نيز نوشته‌اند (اعتمادالسلطنه‌، مرآة...، 1/270؛ اعتضادالسلطنه‌، 441؛ سيدي‌زاده‌، 3؛ توحدي‌، همانجا). در فاصلة 3 كيلومتري‌ شمال‌ غربى‌ شهر، آثار قلعة كهنى‌ از اعصار دور به‌ چشم‌ مى‌خورد كه‌ كهنه‌ كَند يا بيژن‌ يورت‌ (یورد)ناميده‌ مى‌شود كه‌ به‌ احتمال‌ بايد همان‌ بيژن‌ گرد باشد. اين‌ شهر، روزگاري‌ بر اثر زلزله‌ ويران‌ گرديد و جاي‌ خود را به‌ بجنورد داد (شريعتى‌، 186؛ سيدي‌زاده‌، 107). به‌ اعتبار اينكه‌ واژة يورت‌ و يورد، تركى‌ - مغولى‌، و به‌ معناي‌ چراگاه‌ دام‌، قرارگاه‌ ايل‌ و طايفه‌ است‌ (معين‌، ذيل‌ يورت‌)، مى‌توان‌ باور داشت‌ كه‌ اين‌ شهر در اواخر سدة 8ق‌ پس‌ از استقرار طوايف‌ تيموري‌ و گرايلى‌ به‌ جاي‌ شهر كهن‌ گرمكان‌ يا چرمغان‌ پايه‌گذاري‌ شده‌ است(http://fa.wikipedia.org/)‌. دربین ایل نشینان قرقیز ،

یورت یا یورد به خانه یا چادر اتلاق میشده است.به یک نوشته درمورد صنایع دستی که درآن به واژه یورت اشاره شده

توجه کنید: اين صنايع دستي معمولا با استفاده ازموادي مانند چرم ، نمد ، پشم ، ابريشم،نقره درست شده است كه براي تزئين داخل يورت يا خانه قرقيزي مورد استفاده قرار ميگرفت، خانه قرقيزي يا يورت يا خانه سفيد يا آق اوي براي ثروتمندان بوده است . اين يورت با استفاده از همين صنايع دستي مورد تزئين قرار ميگرفته است.نقاشي بكار رفته در اين صنايع كه حتي شامل يورت قرقيزي نيز ميشود شبكه اي بوده است(http://miandareh.persianblog.ir/1382_3_miandareh_archive.html) واژه یورت را بعضاً به تقسیمات مالکیتی زمین در دوره

 مغول دربین ایلات کوچ نشین نسبت داده اند. از تاريخ چگونگي مالكيت زمين در ايلات به دليل دسترسي نداشتن به منابع اطلاعي در دست نيست. نويسنده كتاب «كشاورزي و مناسبات ارضي در عهد مغول» مي‌گويد كه مالكيت اين زمينها به صورت اينجو يا اقطاع بوده است و آن راچنين شرح مي‌دهد: « علي الرسم اراضي مذكور را به نام مغولي«يورت» مي‌ناميدند و يكي از معاني آن عبارت بود از قلمرو كوچ قبيله يا ايل . اصطلاح يورت در منابع موجود بسيار استعمال شده است. كلمه فارسي «علف خوار» هم به معني مرتع و همچنين «مالكيت مرتع» بكار رفته است.

اين اراضي رسما و ظاهرا جزو ديگر اقسام زمينداري يعني اينجو و اقطاع قلمداد ميشده اند (ولي نه هميشه ) اما چون واجد خصوصيات متفاوت اساسي هستند بايد آنها را قسم عليحده اي از مالكيت فئودالي شمرد. ويژگي اين اراضي عبارت از اين بوده كه جنبه فئودالي مالكيت آنها در زير پرده «رسوم » پدر شاهي و جماعتي مستور گرديده زيرا كه همه صحرا نشينان تقسيمات ايلي و قبيله اي و سازمان مربوط بدان را حفظ كرده بوده اند. عملا مالكيت ارضي مراتع و اختيار آن به امير هزاره و يا صده و يا دهه ـ يا به ديگر سخن به رئيس قبيله صحرا نشين و يا عشيره ويا خاندان و غيره تعلق داشته. ولي از لحاظ حقوقي يورت ـ يا به عبارتي ديگر علف خوار ملك مشتر ك قبيله (يا شاخه آن ) و رئيس آن امير شمرده مي‌شد. استفاده از مرتع جنبه جماعتي داشته: كوچ و چراي دامها توسط جماعتها صورت مي‌گرفته گرچه امير قبيله به اتفاق تابعان بلافصل خويش (واسامها) ـ يعني بزرگان ايل اختيار دار مرتع بوده و رهبري كوچ را به عهده داشته ولي جرأت نمي‌كرده است صحرا نشينان تابع خود را از حق استفاده از مرتع محروم كند و يا چراگاهها را بفروشد و يا به نحوي از انحاء بغير منتقل نمايد.

اراضي مذبور به انضمام لقب رئيس قبيله و امير هزاره و صده و دهه به ارث با خلاف منتقل ميشده و اين شكل مالكيت ارضي فئودالي در قلمرو دولت ايلخانان با سازمان لشكري چريك قبيله اي صحرا نشينان رابطه بسيار نزديك داشته. استفاده از «يورت» يا به عبارت ديگر «علف خوار» نيز مانند حق تملك (اقطاع) مشروط بدان بوده كه اميرو صحرا نشينان تابع وي به خدمت لشكري ايلخان قيام كنند. به ديگر سخن اينگونه اراضي قسمتي از مالكيت مشروط فئودالي و نوعي از اقطاع لشكري بوده است »

در كتاب «از خراسان تا بختياري» آمده است  « در محل هاي گرمسير و سردسير هر قبيله مرتع معيني دارد و در قسمت مربوط به خود چادر مي‌زنند و حدود هر قسمت به سيله سنگهاي سفيدي از زمانهاي بسيار قديم معين شده و بنا به سنت قديمي نقل مكان دادن يا برداشتن اين سنگها ممنوع است» و در جايي ديگر مي‌گويد « ناحيه بختياري در ميان قبايل تقسيم شده و هر قبيله قسمت متعلق به خودرا بين خانواده تقسيم كرده است. معمولا مالك زمين كسي است كه با خرج خود آب براي آن تهيه كرده (    http://www.ichodoc.ir  )  درآثار نویسندگان  ودرفلسفه انتخاب تهران بعنوان پایتخت قاجارها آمده است" دلیل اول نزدیک بودن تهران به مازندران و استرآباد یعنی یورت ایل قاجار تا او هر وقت حاجت به نیروی تازه داشته باشد به آُسانی و فوریت این ایل بتواند نیرو در دسترس شاه گذارد."

بهر حال واژه یورت که نام این وبلاگ منبعد منسوب به آن است  سرزمینی است که  فرزند ایلی درآن بدنیا آمده وتا در دنیاست به آن سرزمین عشق می ورزد.یورت وطن مرد وزن ایلیاتی وخانه او وچراگاه دام های اوست.

 

+ نوشته شده در ۱۳/۹/۱۳۸۶ساعت ۱۸:۱۴ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)