X
تبلیغات
یورد....ائل شسون بغدادی

یورد....ائل شسون بغدادی

شاهسون درایران

ایل بزرگ شاهسون در مناطق مختلف ایران استقرار یافته‌اند، ولی قسمت عمده آن در آذربایجان نواحی اردبیل، سراب وحدود هشت‌هزار خانوار ازاین ایلات در ارتفاعات اهر، مشکین‌شهر و کناره‌های رود ارس ییلاق و قشلاق می‌کنند. گروهی دیگر در شمال دریاچه ارومیه و سهند مستقر هستند.
گروه‌های دیگر این ایل در شهرستان ساوه و اطراف زنجان زندگی می‌کنند. همچنین گروهی از ایل شاهسون در منطقه نیریز فارس در ساحل جنوبی دریاچه بختگان سکونت دارند. شاهسونهای فارس تیره‌ای از ایل اینانلو یا اینالّو به‌شمار می‌آیند. گروهی از شاهسون‌ها در شهرستان شاهین‌دژ ییلاق را در کوهستان‌ها به سر می‌برند که به شاهسوان یا شایسوان معروفند.

 نظام تقسیم بندی ایل شاهسون به ترتیب بزرگ‌ترین به کوچک‌ترین واحد عبارت است از: ایل - طایفه - تیره - گوبک - اوبه و او.

ایل شاهسون در آغاز از ۳۲ طایفه تشکیل می‌شد، ولی امروزه به تعداد این طایفه‌ها با توسعه تیره‌های سابق و یا تجزیه طایفه‌های کوچک‌تر افزوده شده.

شاهسون مشکین شهر از ۳۲ طایفه زیر تشکیل شده‌است. حاجی خوجالو، اجیرلو، جوادلو، جوروغلو، گده بیگلو، گیکلو، مستعلی بیگلو، سرخان بیگلو، مرادلو، جانی یارلو، دمیرچی لو، طایفه تالش، میکائیل لو، هومن لو، قوردلو، عیسی لو، کورعباسلو ، قوجابیگلو ، مغان لو ، پیرآیوتلو ، قره قاسملو ، ساری جعفرلو ، عرب لو ، خلیفه لو ، ادولو ، زرگرلو ، بیگدلو ، سروانلار ، حسین خان بیگلو ، علی بابالو ، سیدلو و جعفرلو.

رهبری طایفه ارثی نیست و بر اساس ریش سفیدی، درایت و اعتبار افراد است. در حال حاظر ایلخان یا رهبری واحدی برای ایل وجود ندارد و تصمیمات مربوط به وقت و مسیر کوچ و مراتع از طریق مشورت و ارتباط بزرگان طایفه صورت می‌گیرد.


ایل شاهسون در زمان شاه عباس صفوی از ادغام تعدادی از تیره‌های قزلباش و به منظور تضعیف سرکردگان قزلباش ایجاد شد. شاهسون به زبان ترکی آذربایجانی به معنای دوستداران شاه است.


پیشینه‌ تارییخی شاهسونان به زمان پادشاهان صفوی می‌رسد نویسندگان تواریخ و سفرنامه‌ها در این قول معتقند که شاه‌عباس بزرگ برای کاستن نفوذ و نیروی حکمرانان سی‌ودو طایفه‌ قزلباش که درآن روزگار تمشیت و ادارهٔ همه‌ امور مملکت را در دست داشتند و قدرتی بزرگ و خودکامه در برابر پادشاه به شمار می‌آمدند به ایجاد سپاهی مجهز و منظم در یکدستهٔ پیاده تفنگدار و یکدستهٔ سواره همت کرد.

علی‌الظاهر، بهانه‌ آن پادشاه از تشکیل و تجهیز این قشون پدید آوردن نیرویی رزم‌آور و ورزیده در برابر قوای «ینگیچری» دولت عثمانی بود اما هدف واقعی و پنهانی وی مقابله با امرای خودسر و نافرمان قزلباش و از میان برداشتن قدرت و اعتبار ایشان به شمار می‌آمد.


در دو قرن اخیر وقایع بسیاری در قلمرو شاهسونها اتفاق افتاده‌است. در سال ۱۱۹۲ هجری شمسی عباس میرزا به کمک شاهسونها بر علیه روسیه لشکر کشی کرد. در پی عهدنامه گلستان این ایل مناطق بسیار قشلاقی را در تالش و شمال دشت مغان از دست داد. در سال ۱۲۰۵ ایل ساهسون به نفع هر دو طرف وارد جنگ شد. شاهسونهای شمال مغان در پشتیبانی از روسها و شاهسونهای جنوب مغان به اتفاق ایل افشار به حمایت از قشون عباس میرزا جنگیدند. بر اساس قرارداد ترکمنچای ۱۲۰۷ شمسی قسمت شمالی مراتع قشلاقی در اختیار روسها قرار گرفت. در سال ۱۲۸۴ طایفه قوجا بیگلوی شاهسون بر علیه روسها قیام کرده و درگیر شدند. شاهسونهای قره داغی به رهبری بیوک خان فرزند رحیم خان قره داغی در سال ۱۲۸۳ هجری شمسی با مشروطه خواهان درگیر شدند که منجر به شکست آنها در برابر قوای ستارخان شد.

منابع:محمد کریم‌زاده، «شاهسون‌های فارس، پیشینه تاریخی شناخت شاهسون‌ها». دوره ۱۲، ش ۱۳۶ و ۱۳۷ (بهمن و اسفند۵۲): ۷۵-۷۸.

http://yeshilyol.blogfa.com/post-10.aspx

+ نوشته شده در ۲۳/۴/۱۳۸۷ساعت ۱۴:۵۳ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)

هشچین ماتاللاری ----شسون بغدادی ماتاللاری

بررسی بیش از400 ضرب المثل جالب و رایج از منطقه هشچین خلخال(http://hashjin.blogfa.com/post-60.aspx) ومقایسه آن با ضرب المثل های ایل شاهسون بغدادی نشانگر مشترکات فرهنگی شاهسونان  دواقلیم جغرافیائی بوده وگردش سینه به سینه آن گاهی واژه ها را غلطانده ودربستر کوچ ایل صاف وصیقلی نموده است .انتظار من این است که صاحب نظران دوایل در"یورد دشت مغان" و"یورد ساوه وهمدان" موارد مشابه دیگر را بررسی ،وموجبات ترویج زبان وادبیات وفرهنگ قومی وقبیله ای عشایر شاهسون گردند....ومن الله التوفیق وعلیه التکلان

هشچین ماتاللاری---------- (شسون ماتاللاری)
اِئل گوجي، سل گوجي  (ال گوجو،سل گوجو)
آت كيموندي مينَنون، دون كيموندي گيينون (آت کیم ینی : می نه نین-پالتار کی مین : گی یه نین)
آتدان اَنيب، اِشگه مينيب (آتدان ان نی ، مین نی اش شه گه)
آتي آتون يانا ياغلاسون همرنگ اولماسا هم خوي اولار
(آتی، آتی نان باغلایای،سوی و بیر اولماز، خوی و بیر اولو)
اَتيمي يئسه، سوموگومي آتماز(ات دیرناخ قاویم،اتیمی یئسه،سوموگومو آتماز)
آتينان آروادّا وفا اولماز(آتینان آروادا بل باقلاماق اولماز)
آج آدامون ايماني اولماز( آجدان،ایمان آختارر)
آدام اولر آدي قالار، اوكوز اولر يري قالار(آدامین آدی قالی، دانانین یری)
آرادا ييئر، اوجدا گزر(آرادا یییب، اوجادا گزر)
آرپا اكن آرپا بيچر، بوغدا اكن بوغد ا (آرپا اكن، آرپا بيچر. بوغدا اكن، بوغدا)
اُزي دوشن آغلاماز (اوزو ییخیلان،آغلاماز)
اشگه گوجي چاتمي، پالانين تاپتي (اش شگه گوجو چاتمر، پالانین تاپلر)
آغاج بار گتديگجه باشين آشاغي توتار (بارلی آغاجین، باشی آشاقی اولو)
آغاجي ائيچنن قورد ييئر ( آغاجین قوردو، اوزو نن اولار)
آغاجي آلارسان اَله اوغري ايت اوزون بيلينديرر (آغاجی گوتوردوم اوغرو کوپک ایتدی)
آغاشدا گيردكاني جوت گؤرمسه داش آتماز (آغاجدا قوزو جوت گوروب داش آتار)
آغزينان سوت ايي گلِي (حله آغزیدان سوت غوخوسو گلر)
آغور اوتي باتمان گل ( آغیر اوتو، باتمان گل)
اَل اَلي يووار، اَلده دونر اوزي يووار ( ال الی یوسا،ال دولانیب اوزو یویار)
آلا ايتدن مشهوردي (آلا کوپک دنه چوخ بیلر)
الله اِشگي تانيدي، بوينوز ورمدي (تاری اش شگی تانیدی، بیلسینه بوینوز ورمدی)
الله داغلارا باخار قار سالار (تاری داغینا باخیب، قار یاغار)
اَلون ياغليدي سورت باشووا (ال یی یاغلی دی ،سورت اوز باشییا)
اَلينن آچيلان دووني نيه ديشينن آچاسان (الینن آچیلان دویونو،دیشه سالمازلا)
اُوت اولموش هاراني يانديرميش (اوت اولای ،هارانی یانیرارای؟)
اوتدان كول تورر، كولدن اوت  (اوت دان کول تورر،کول دن اوت)
اوجا آدامون عقلي دابانيندا اولار(چوخ اوجانین ،آقلی توپوقوننا اولو)
اُوچييا داغ گؤرسدلر، اُو گؤرستمزلر ( آوچیا آوگوسرین جه،داغی بل له ییب ،گیدر)
اوخون داشا دَيدي  (اوخو داشا دیدی)
اورك يانار، گؤز ياشي چيخار (اورگ یانماسا،گوزدن یاش چیخماز)
اوز آدين اوزگدن سوروشي  (باشی قاریشیب، اوز آدینی اوزگدن سوروشر)
اوزگه آتينا مينن تِز دوشر (اوزگه آتین مین نی، آتان دوشدی بیل)
اوزون سؤزون قيسّاسي (اوزون سوزون قیس ساسی)
اوزووَه اينه باتير، يولداشووا تبنه  (اوزویه بیر ایینه باتیر، یولاشیا بیر ته وه نه)
اولمك اولمكدي، خيريلّاماخ نمه‌سيدي  (اولمگی اولمگدی ،داها خیریلاماغی ندی؟)
اون ايكي اماما يالوارنجاخ، بير آللاها يالوار
(اوز ییرمی دورت مین پیغمبره یالوارماخدانی، بیر آللاها یالوار)
ايپ نَغَده اوزون اُلسا، دُغاناخدان گئچر (ایب گلیب، توقاناخدان گیچجگ)
ايت ايتّيگين ترك‌اتسه سومسودوگون ترك‌اتمز(کوپک لی گین بیراخیب،سمسون مگین بیراخ مر )
ايت قورساغي ساري‌ياغ گوتورمز (کوپک قورساقی ساری یاغ گوتورمز)
ايت هورر، كروان گئچر (کوپگ هورر، کروان گیچر)
ايتي ييسينه تانيديرسان؟ (کوپگی قوردا تانیدرر)
ايچريم اوزومي يانديري، اشيگيم اؤزگني (ایچیم اوزومی یانیرر،چولیم اوزگنی)
اَيري آغاج دونومونه  (ایش اونومونه،ایری آغاج دونومونه)
ايش برعكس گلنده خشيل ديش سيندرار(ایش ایری گلسه ،ساری یاغ دیش سینیرار)
ايكي قاراما بير باشا  (ایکی قاراما بیرباشا)
ايلیات ايشلر تات يير، اشك ايشلر آت يير (اشگ ایشلر، یابی یر!)
ايلان ويران، آلا چاتيدان قورخار(ییلان چالان، آلا قاتماداننا قورخار)
ايلان هر يئره ايري گئتسه، يوواسينا دوز گئدر(قارا ییلاننا ،هامی ییره ایری گیدر، دلیگینه دوز)
ايلانون زهلسي يارپوزدان گئدر يوواسينون قاباغيندا بيتر (ییلانی گوردوم یارپیز اکمگده!)
ايمانيمي ساتِيرام، چؤرگيمه قاتيق الييم (  قاتیقا سو قاته ری،ایمانیی ساته ری)
بِش بارماخ بير اولماز، بئشيده شيرين اولماز (هچ آدامین بش بارماغی بیر اولماز)
بو قار هامينون قاپيسينا ياغار( بو قار ،آلچاق اوجا، هامی ییره یاغاجاخ)
بوء الينن ور، بوء الينن آل (بو اللن وی ری، اواللن آل لای)
بوء گؤزي توتسون اوء گؤزه ايشيغي يوخدي (ساق گوزون سولا ایشیغی یوخ)
بَي ورن آتون ديشلرينه باخمازلار (پیشکش آتین دیشینی سایمازلا)
بير الينن ايكي قارپوز توتماق اوماز (بیر الینن ایکی قارپیز گوتوروب)
بير اياغي گوردا (ایاغی گور قاپیسینا)
بير گول‌اينن ياز اولماز(بیر یاز گولوینن، یاز اولماز)
بير ناخيرون آدين بير دانا باتيرار(ناخرین آدین،بیرجنگه باتیرار)
بيز موتالي بيراخديخ، موتال بيزي بيراخمادي
 (من تولوخ و بیراخدیم تولوخ منی بیراخمر)
پيس گلين قاينه‌نه‌ني بينمز(جیلفیر گلین ،قی ننه سین بینمز)
پيس‌ليك گؤرمين، ياخچي‌ليخ قدري بيلمز
(قیش ساویقین چکممیش ککلوک یاز قدرینی بیلمز)
پيشيگون الي اته چاتماز، ديير ميندار‌دي
 (تولکونون الی اوزومه چاتمر ،در یرم قارنیم آغیری)
تات آتا مينسه تاريني تانيماز(کیچل حمزه قیرآتی مینه تاری  تانیماز)
تُخون آجدان نه خبري؟ ( توخ ییینین ،آجدان خبری یوخ)
تَزه گلدي بازاردان، كهنه دوشدي نظردن
(ینگی گلیب بازاردان ساوخا دوشوب نظردن)
تولكي تولكيه بويرار، تولكي قويروغونا
(تولكي تولكيه بويوردو، تولكي قويروغونا)
تومان‌سيزليغدان اُوده قاليپ (....بی بی تومان سیزلیخدان یوده قالیب)
تووغي سالارسان دجه، دورار اِشينمگه (دلی تاویخ دوغوب اشینر)
جهد ائله دوست قازان دوشمن اوجاق باشيندا
(دوشمانی ننه ی دوغدو، گت بیر دوست اوزویه قازان)
چاليشان اَلي پيچاخ كسر(پیچاخ توتان الی ،پیچاخ کسر)
چايا يئتيشمه‌ميش قيچووي چيرماما (داوشانی توتمامیش خاطابین اوتلادی)
چراغ اُز ديبينه ايشيخ سالماز(چیراغین ایشیغی، اوزدیبینه دوشمز)
چوخ دانيشان چوخ قاريخار(چوخ دانیشان چوخ آزار)
چوخ ياشيان چوخ بيلمز، چوخ گزن چوخ بيلر(یاشایان چوخ بیلمز،گه زگن چوخ بیلر)
خاراخا ايت هورر، بيزه چاقّال (خالخا کوپک هورر بیزه چغل باغیرر)
خان اوغلان چكر دايي‌سينا، خانم قيز چكر بي‌بي‌سينه
(دده سی بی اولانین اوغلو بی اولماز، خانیم آرواد آل خان اوغلان دوقا)
خان باغيش‌لِي، خان‌قولي باغيش‌لامي (علیخان باغیشلیب ،قولوخان باغیشلامر)
خنجر ياراسي دوزلر، سؤز ياراسي دوزلمز(پیچاخ یاراسی بیت دی، دیل یاراسی بیتمز)
خوروز يوخويدي صاباح آچيلمادي؟ (خوروز بانناماسا، گون آچیلماز؟)
داش قاييا توش گلي! ( داش قیه یه توش گلی/داش کسره توش گلی)
داغ اوچا گَرك دره دولا (داغ ییخلیب دره دولدو)
دالدان آتان توپوغا دير(داللان آتان توپپوغونا دیر)
دلي دليني گؤرنده چومباغين گيزلدر(دلی دلینی گورننه ،جومماقین گیزلدر)

ادامه دارد.........

+ نوشته شده در ۱۱/۴/۱۳۸۷ساعت ۱۴:۴۳ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(1)