X
تبلیغات
یورد....ائل شسون بغدادی

یورد....ائل شسون بغدادی

بیر یازیلی قمونان ساوا شسون لرینن

ساوه قوم شاهسئون‌لری

 

توپلایان: حمید قرایی
دوزنله‌ین، ایضاحلار و اؤن سؤز: سید حیدر بیات

قزوین، مرکزی، قوم و تهران اوستانلاریندا یاشایان شاهسئونلر قرن‌لر بویو کؤچری اولوب و توپلام بیر شکیلده یاشاییب و باشقا خالقلارلا ایلگی‌لری آز اولدوقدان دولایی، هئچ بیر باشقا توپلومون ایچینده اریمه‌ییب و اؤز فولکلورلارینی و دیل‌لرینی ساغلام شکیلده ساخلاماغی باشارمیش‌لار. بو ائلین ایچینده هله‌ ده تاختا قاپی‌ اولماقدان اؤنجه قاراچادیرلاردا یاشاماغی خاطیرلایان اینسانلارا راست گلمک اولار. شاهسونلر تاختا قاپیدان سونرا دا آرتیق توپلام شکیلده کندلرده یئرلشیب و دئمه‌لی ایگیرمی اوتوز ایل بوندان اؤنجه‌یه کیمی، گئنل آراچلار ین (رسانه‌های عمومی) آسیمیله آزارینا اوغراماییب و یئنه ده اؤز کولتورلرینه یییه دورا بیلمیش‌لر. آنجاق بو سون اون ایگیرمی ایلده بونلار دا ساوه، قوم، کرج، تهران کیمی شهرلرده یئرلشیب و یوز ایل‌لردن بری ساخلادیقلاری عنعه‌لر، گله‌نک‌لر، کولتور و فولکلورلاری یوخ اولماغا باشلامیشدیر. آنجاق بونلا بئله شاهسئون فولکلورو هله‌ده آجارلیغینی الدن وئرمه‌ییب و فولکلور وورغونلاری چوخ شئی‌لر بو دنیزدن چیخارا بیله‌جک‌لر.
شاهسئون فولکلورو آذربایجانین ان زنگین فولکلور شاخه‌لریندن بیریسی‌دیر. کئچن ایل قیشدا دوکتور بوسنالی‌ ایله خلجستان بؤلگه‌سینده خلج دیلی حاقدا بیر هفته‌لیک آراشدیرمالاریمیزدا شاهسئونلرین اونلو عاشیقی عاشیق گونش و هابئله ائل سئون استریوسونون مودورو داوود تورکمن ده کؤنوللو اولاراق بیزه یانداش اولموشدورلار. او بیر هفته‌ده بو ایکی ائل وورغونونون دانیشیقلاریندا بو فولکلورون زنگین اولماسینا داها دریندن اینانمیشدیم. اؤزلجه ایکی نفر یاشلی یا آلایاش شاهسئون بیری بیری ایله دانیشیب دیلله‌شنده بو ائلین نه قدر درین فولکلورا مالیک اولماسینی بیلمک اولار.
او زاماندان بری شاهسئون‌لرین فولکلورونو توپلاماغی اؤن پیلاندا یئرلشدیردیم. سونرالار سایین مهران بهاری بو ایشین اؤنمینی بیر داها دا منه خاطیرلادی.
بوندان اؤنجه شاهسئون فولکلورو ساحه‌سینده بختیار فرخ جنابلاری‌نین یازدیغی شاهسئون مثل‌لری انترنیت‌ده و ها بئله قومدا یاییملانان و ایندی قاپانان “گویه” هفته‌لی‌یینده یاییملانمیشدی. آیریجا بختیار فرخ شاهسئون بایاتیلارینی دا توپلاماغا باشلاییب‌دیر. نئچه هفته بوندان اؤنجه قومدا تورک ادبییاتی کیلاسلارینا قاتیلان شاهسئون گنجی سایین حمید قرایی دان بو ائلین زنگین فولکلورونو توپلاماغی ریجاء ائتدیک.
حمید ده ایلک ایشی اولاراق شاهسئون فال بایاتی‌لارینی بیر یئره توپلادی. حمید باشقا فولکلور چئشیت‌لرینی ده توپلاماغا باشلاییب‌دیر، بو ماتئریال‌لار منظم شکیلده هر آی اوخوجولارین قوللوغونا سونولاجاقدیر.
بو بایاتی‌لارین اؤلچولری، قافیه‌لری و… حاقدا هله‌ بیر شئی یازماییریق و یالنیز ماتئریال اولاراق یاییملانیر، بونلار توپلانیب بیر یئره ییغیشاندان سونرا بونلارین اوزره آکادمیک آراشدیرمالار گئده بیله‌جک‌دیر.
فال بایاتیلارینا گلدیکده بو نوع بایاتیلاری ایلک اؤنجه ۱۹۹۳-جو ایلده آلمانیادا یاییملانان بایقوش درگی‌سینین ایلک ساییندا والی گؤزه‌ته‌نین تشبثی ایله علم دونیاسینا تانیتدیریلمیشدیر. والی بو بایاتیلار حاقدا یازیر:

«شسونلرين بو باياتي فالي، تکجه قادينلار طرفيندن آچيلابيلر. بو فال چئشيدي هاميسال (کولئکتيو) بير بيچيمده اولار. ياشلي بير آغ بيرچه‌یين دؤوره سينه اوتورانلارين بيري، ايسته دي‌یي بير باياتي نين بيرينجي بنديني اوخويار. آغ‌بيرچک قرنه (قاري ننه) هر اوخونان بنده، اتگينده گيزلتدي‌یي تسبيح مونجوقلاريينان سايار. ۴۱.جي باياتي نين بيرينجي بندي فالين ياخچي، اورتا، قولاي، پيس اولماسيني گؤرسه ده‌ر. ۴۱.جي باياتي نين بيرينجي بندي اوخوندوقدان سونرا، فال آچان قرنه باياتي نين آرديني اوخويوب، ياخچي، پيس، قولاي، اورتا اولدوغونو دئیه‌ر»
والی‌ قیرخ بیر بایاتی اؤرنک وئرمیشدی، ایندی حمید قرایی‌نین توپلادیغی بایاتیلار نئچه یوز بایاتی اولاجاقدیر. بو بایاتیلارا عین حالدا چئلیده‌نه‌ ده دئییلیر.

بایاتیلارین بیرسیراسی قولاغیمیزا تانیش گلسه‌ ده بیر سیراسی داها تانیش اولمایان و بئکر شکیلده بدیعی تصویرلر و مضمونلارلا دولودور. بونلارین چوخو صریح شکیلده کؤچری ائل‌لرین دورولوق و صریح لی‌ییندن بیر گوزگودور. عین حالدا چئشیدلی ائل‌لر و طایفالار و میللت‌لر حاقدا باخیشلارا دا بونلارین ایچینده راست گلمک اولار. اؤرنک اولاراق کوردلرین حاققیندا شاهسئونلرین نئجه فیکرلشدی‌یی‌نی بو بایاتی‌لارین ایچینده اوخویاجاقسینیز. اونودولموش سؤزجوکلر ده بو بایاتی‌لارین ایچینده آز دئییل.
شاهسئون فولکلورونون توپلانیشی ایله آذربایجان فولکلورونون تانینمامیش بیر آداسی تانینا بیله‌جکدیر، بو تانیش‌لیق بیزیم ادبیات دا و دیلده ائتگی‌سیز اولا بیلمز.
حمید قرایی نین شاهسئون دلی‌لر طایفاسیندان اولدوغونون خاطیرلاماسی دا گره‌کیر. نییه کی احتمالن بو بایاتی‌لار هر طایفانین ایچینده چئشیدلی اولا بیلسین، اؤرنک اولاراق والی گؤزه‌ته‌نین توپلادیغی بایاتیلارلا بو بایاتیلارین آراسیندا فرقلر دویولور، بو مسئله بو بایاتی‌لارین ایکی طایفایا یانی یارجانلی و دلی‌لر طایفاسینا باغلی اولدوغوندان آسیلی اولا بیلر.
بو بایاتیلارین یازیسیندا شاهسئو‌ن لهجه‌سی‌نین اؤزه‌للیک‌لری امکانیمیز قدری گؤز اؤنونه آلینیب‌دیر.
سایقیلارلا
سید حیدر بیات
قوم یای ۸۶

حمید قرائی نین فال بایاتیلارینی بونان قاباخ مهران خان بهاری سایتینان گوتوروب سیزه تقدیم ایلییمم.

 http://www.hbayat.azerblog.com/1386_05_22_Say=273.ay

+ نوشته شده در ۲۷/۱۲/۱۳۸۶ساعت ۱۵:۱۸ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(1)

ساوا شهرينده دوغولوب، ياشاييب يارادان شاعيرلر

 مهندس اسدالله اميري

بوز آی ۲۴, ۱۳۸۶

گيريش:
ساوا شهرينده دوغولوب، ياشاييب يارادان شاعيرلردن، آز دا اولسا بيلگي‌لر وار. آنجاق بو بيلگي‌لر چوخ آز و بعضي خاص شاعيرلره محدودلاشميش‌دير. بو شاعيرلر عبارتدير: مرغئيلي حكيم تيليم خان، ميصيرقانلي اكبرخان رزّاقي، مرغئيلي توركمان محمود،سنگكلي عاشيق رضاعلي، مزلقانلي ميرزا داراب، مسلم آبادلي خاكي، مسلم آبادلي قدسي و اونلاري تانيتديران بؤيوك عاليم رحمتليك دوكتور علي كمالي. آمما ساوا شاعيرلري محدود آدلاردا و محدود چاغلاردا توكنمير. ساوا، تورك ادبياتي‌نين توكنمز خزينه سيدير. بو بؤلگه اسكي زامانلاردان توركلر يوردو اولدوغونا گؤره و توركلرين ادبيات، شعر، موسيقي‌يه علاقه‌لرينه گؤره ادبياتي و موسيقي‌سي ده بينالي و درين‌دير. بورادا تانينماميش چوخ شاعيرلر وار. دوكتور علي كمالي بير سيراسيني وارليق درگيسي ايله علم عالمينه تانيتديرميشدير و بونلارين زيروه سينده اولان حكيم تيليم خانا “بولوتدان چيخان آي” عنواني وئرميشدير. بو ادبيات اوز ايره‌لي گليشينده ايندي ده چوخ شاعيرلري ياشاتماقدادير. بو چاغداش (معاصر) شاعيرلر ايچينده بو آدلاري گؤرمك اولار: كردرلي براتعلي فتح اللهي، مرغئيلي علي سيفي، بويون‌زهرالي درويش بهروان، قاراقانلي علي رحمتي، آغداشلي ميرزا صفرعلي غيبي و . . . .
بيز ايندي باشقا بير ساوالي چاغداش شاعيري تانيتديريب و ايكي شعريني سوناجاييق.

«آدي حيدر اولان حيّه در گرك» (حكيم تيليم خان)

حیدر خادملو

آدي “حيدر”، سوي آدي “خادملو” و لقبي “حيدر آقا” اولان شاعيريميز ۱۳۳۸ گونش ايلينده “ساوا” شهرينين “نووراران”(نوبران) بخشي‌نين “مرغئي” كندينده دونيايا گوز آچدي. آتاسي‌نين آدي” عزيز” دير. ۹ ياشيندا شعرله تانيش اولوب و يازيب اوخوماغي اؤيرنندن سونرا مدرسه‌ده درس وئريلن كيتابلاردان باشقا اؤز علاقه‌سي اولان كيتابلاري تاپيب اوخودو: قومرو (قمري) كيتابي، دخيل كيتابي، مراغه‌لي كريمي(طنز)، كوراوغلو، اصلي كرم، شاه ايسماييل، حكيم تيليم خان باياضلاري، توركمان محمود، عاشيق رضعلي و . . . . سونرالار توركمان محمودون نوه سي اولان احمد آقا محمودي ايله تانيش اولوب و اوندان تيليم خان خزينه‌سينه ال تاپيب. تورك ادبياتي‌نين بير قانادي اولان عاشيق‌لار دا اونا درين تاثير بوراخيبلار او جومله دن: مرغئيلي عاشيق بئيرام، سنگكلي عاشيق محمد حسن، عاشيق علسگر(مشهور عاشيق علسگر يوخ)، همدانلي عاشيق حيدر، عاشيق مسيح الله رضايي، عاشيق گونش(علي رمضاني)، عاشيق تقي محيط، عاشيق حسين علي حسيني و . . . . حكيم تيليم خاندان و بير آزدا توركمان محموددان الهام آلاراق ۲۰ ياشدا شعر دئمه‌يه باشلاميش و ايندي ۴۰۰-۵۰۰ عنوان توركجه شعري وار. بوتون شعرليني آنا ديلينده يازان شاعير، تورك شعري‌نين مختلف اؤلچولرينده او جومله‌دن: قوشما، گارايلي، باياتي و چئشيتلي قونولاردا و ساحه‌لرده او جومله دن: مذهبي، عرفاني و گؤزَللَمه و . . . شعرلري وار. حكيم تيليم خانا اولان ارادتيني بئله دئيير: تيليم خان حقدن الهام آليب حقيقته چاتميشدي،كلمه‌ني درك ائتميشدي، پرده‌دن کئچميشدي. و مهري خانيما گؤره بئله دئيير: تيليم خان مهري‌ده حقيقتي گؤروردو، تيليم خان اؤز زمانيندان قاباق ايميش. و حكيم تيليم خانين مرغئي كندينه تاثيريني بئله بيان ائدير: بو كندلي‌لر هر ايشلرينده تيليم‌خان سؤزلريني ييرلارديلار و ييرلاييرلار، عاشيق اولاندا تيليمين گؤزللمه‌لريندن، ايشده يورولاندا تيليمين يورولماغا مربوط اولان شعريندن، مجليس‌لرده و هر مناسبته گؤره تيليم خاني خاطيرلاييرلار.
حيدر خادملودان ايكي شعر:

بيرينجي شعر

آل-عبانين نوروندان
يئر و گؤكلر يارانيبدير
مظلوم حسينين قانيندان
يئر و گؤكلر بويانيبدير

خلق اولماميش آدم حوا
بهشته سالماميش ماوا
يارانيب فاطمه زهرا
تخت اوستونده دايانيبدير

قولاغيندا جوت گوشوارا
اوتوروبدور بير ماه پارا
آدم باخيبدير اونلارا
اؤز اؤزوندن اوتانيبدير

بيري قيرميز بيري ياشيل
ياتميسان يوخودان آشيل
حسن حسين دور آگاه اول
قولاغيندان ساللانيبدير

حيدر اولار سيزه نوكر
يولويوزدا جفا چكر
گوزلريندن قان ياش توكر
ايلقاريندا دايانيبدير

ايکينجي شعر

(بو شعرده يئرل ديلين اؤزل‌ليکلرينه ال آپارماميشيق)

دونيا سنيي الييدن من
دادلارام جانا گلميشم
ايشلريي يارومچولوقدور
والله امانا گلميشم

هئچ بير ايشيي وئرمه‌ي باشا
آرزولارو چاللاي داشا
قوي من اؤلوم، سن تك ياشا
بورا اؤلماغا گلميشم

موولام سني طلاق ائتدي
آتدي سني دوز يول گئتدي
قويوبن فردوسه گئتدي
اورا گئدماغا گلميشم

سني امتحان ائتديلر
انبيالار ترك ائتديلر
قوجاغويدا بركيتديلر
من بركينماغا گلميشم

سني دييه‌نلر ناداندور
بوراخ مني سن، اماندور
بورا حيدره زينداندور
آزاد اولماغا گلميشم
*****

http://www.hbayat.azerblog.com/1386_12_24_Say=450.ay

+ نوشته شده در ۲۷/۱۲/۱۳۸۶ساعت ۱۴:۳۷ توسط اصغر حسنی دسته : نظر(0)